Tư tưởng triết học

Các bài viết về Triết học

Mai Thái Lĩnh - Phải chăng Marx và Engels đã “xét lại” vào lúc cuối đời?

Việc Marx và nhất là Engels vào lúc cuối đời bật đèn xanh cho một phương thức đấu tranh ôn hòa thật ra chỉ là một sách lược (chiến thuật) dùng cho một giai đoạn hoặc trong một hoàn cảnh đặc thù nào đó. Hai ông không hề có ý định từ bỏ hoàn toàn con đường dùng bạo lực để lật đổ giai cấp tư sản, thiết lập nền chuyên chính vô sản.
Vì vậy, mặc dù trong tư tưởng của hai ông có những mầm mống của tư duy tích cực, xây dựng, nhưng những mầm mống phôi thai, yếu ớt đó vẫn không lấn át được những yếu tố tiêu cực của dòng tư duy mang tính “phủ định”, “phá hoại” đã ăn sâu vào toàn bộ các trước tác của hai ông. Đó chính là lý do khiến cho khiến cho việc “xét lại” chủ nghĩa Marx trở nên khó khăn. Trong thực tế, những yếu tố góp phần vào việc hình thành chủ nghĩa xét lại (revisionism) thường có nguồn gốc từ những trào lưu tư tưởng phi - mác-xít như: phái Lassalle ở Đức, học phái Fabian (Fabianism) ở Anh, v.v… chứ không đến từ bản thân Marx và Engels.

564 lượt đọc kể từ Sun, 20/04/2014 - 07:32

Trường Lâm - Ở Bên Pháp Mặt Trời Quay Quanh Trái Đất

Henri bắt đầu suy nghĩ vẩn vơ: ở đời không có gì cho không biếu không mãi cả, trò chơi đến đây có lẽ coi như là chấm dứt, thật đáng tiếc! Tuy nhiên, cũng thật bất công, tại sao họ lại đi hỏi về khoa học thiên văn, mình có phải là một nhà thông thái đâu?

1771 lượt đọc kể từ Tue, 15/04/2014 - 15:01

5xu - Nhân sự trong vỏ hạt dẻ

Trong hai nhiệm kỳ của Sarraut (1911-1914, 1917-1919) một xã hội dân sự (civil society) hiện đại kiểu phương tây tuy nhỏ bé và nhiều hạn chế, đã thực sự hiện hữu ở Đông Dương thuộc Pháp, nhất là ở Cochinchina (Nam Kỳ). Chỉ trong một thời gian rất ngắn ươm mầm, chưa đầy một thập kỷ, và thời gian để các nhà hoạt động bén rễ và trưởng thành, cũng chỉ khoảng vài năm, xã hội Việt Nam đã có Tự Lực Văn Đoàn rất hoành tráng và vô số các nhà hoạt động xã hội nổi bật, sau đó trở thành hoạt động chính trị hàng đầu, và sau này là những nhà lãnh đạo cách mạng, lãnh đạo kháng chiến.

5057 lượt đọc kể từ Tue, 01/04/2014 - 11:08

Nguyễn Cao Quyền – Ảnh hưởng của văn hóa Á Đông lên sự thực hiện dân chủ

Từ mấy ngàn năm nay, các nhà tư tưởng Trung Quốc chỉ biết lo lắng chọn người tài đức đề trao quyền lãnh đạo quốc gia, nhưng một khi đã chọn được rồi thì chưa bao giờ thấy họ nghĩ đến việc hạn chế quyền hành của các lãnh tụ này. Nhiều người cho rằng có lẽ họ muốn dành cho những lãnh tụ đó tối đa quyền lực để có thể cai trị hữu hiệu.

1105 lượt đọc kể từ Mon, 31/03/2014 - 08:59

Nguyễn Hữu Liêm - Chuyện của Hai Lúa và bà vợ Mộng Ruộng

Khi Hai Lúa về đến nhà, kể lại cho vợ Mộng Ruộng nghe về chuyện bắt được con cá biết nói, tự khai là nó là một chàng hoàng tử phù thuỷ, và chàng đã thả nó lại xuống biển. Bà hỏi chồng là có yêu cầu điều gì không? Chàng thành thật trả lời là không. Bà vợ mắng lên rằng, “Vợ chống sống trong cái túp lều bùn đất này mà không biết yêu cầu cho được ít nhất là một căn nhà nhỏ sao?” Nàng quát tháo, “Đi, đi ra bờ biển mà nói với con cá để xin nó một căn nhà nhỏ.”

2219 lượt đọc kể từ Mon, 31/03/2014 - 01:20

Nguyễn Hữu Liêm - Giữa Thực và Hư: Một triết luận về Internet

Nhân dịp đánh dấu 30 năm ngày xuất hiện “.com” của Internet, xin gởi đến bạn đọc vài suy tưởng về một hiện tượng kỹ thuật và nhân văn thời đại. Nếu bạn là người “sa đà” trên Internet suốt ngày, quên cả cuộc đời và không gian trời đất ngoài kia, thì đây là bài viết cho bạn)

1241 lượt đọc kể từ Sat, 29/03/2014 - 12:58

Ayn Rand – Nguồn gốc của chiến tranh

Nhiều người nói rằng vũ khí nguyên tử làm cho chiến tranh trở thành khủng khiếp đến mức buộc người ta phải suy nghĩ. Nhưng tất cả các dân tộc trên thế giới đều cảm thấy hốt hoảng và bất lực trước viễn cảnh là chiến tranh có thể xảy ra.

Tuyệt đối đa số người dân – những người sẽ chết trên chiến trường hay chết đói hoặc chết trong những đống đổ nát – không muốn có chiến tranh. Không bao giờ muốn. Nhưng từ thế kỉ này đến thế kỉ khác chiến tranh vẫn thường xuyên nổ ra, giống như một vệt máu dài song hành với lịch sử loài người vậy

717 lượt đọc kể từ Sat, 15/03/2014 - 13:00

Bruce Rottman – Nhân trị hay pháp trị?

Nếu bạn so sánh hai khu vực tương tự nhau về mặt địa lí – thí dụ như Florida và Haiti – và hỏi vì sao Florida thịnh vượng và hòa bình, còn Haiti thì không, câu trả lời sẽ là: pháp trị là nguyên nhân quan trọng nhất của sự khác biệt. Phương Tây chiến thắng các đối thủ cách đây cả mấy ngàn năm không phải vì khí hậu hay tính chất của con người mà vì có sự tiến hóa của tất cả các loại thiết chế (luật lệ tốt), phù hợp với nguyên tắc pháp trị.

647 lượt đọc kể từ Fri, 14/03/2014 - 19:32

Thụy Khuê - Vì sao Phan Châu Trinh phó thác "đại sự" cho Phan Khôi?

Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh và Nguyễn Thế Truyền, chủ trương dùng ngòi bút (tiếng Pháp) để đấu tranh trên đất Pháp (và sau này trên đất Việt), vạch tội ác của chính quyền thực dân, đánh động người Pháp dân chủ, để họ bãi bỏ chế độ thuộc địa. Phan Châu Trinh viết nhiều kiến nghị cho toàn quyền Albert Sarraut, yêu cầu thay đổi chính sách cai trị. Nguyễn Tất Thành chủ trương cách mạng bạo động theo con đường cộng sản.

1678 lượt đọc kể từ Mon, 10/03/2014 - 23:13

Nguyễn Đức Mậu - Hai cách nghĩ, hai cách hành xử trước thực tế mới: Nguyễn Trường Tộ và Fukuzawa Yukichi

Nguyễn Trường Tộ đề nghị, điều trần, luận thuyết mà không hoạt động xã hội, ông hướng đến bề trên để thuyết phục thay đổi mà không tạo ra phản ứng cộng hưởng từ xã hội, không hoạt động xã hội như Fukuzawa. Nguyễn Trường Tộ hướng đến thuyết phục bề trên và không khai dân trí, không hướng đến chủ thể của xã hội mới, con người, dân quyền, nhân quyền.

2732 lượt đọc kể từ Mon, 10/03/2014 - 22:20

Joan V. Bondurant - Đấu tranh vì lương tâm: Phương pháp của Gandhi (2)

Như sẽ thấy trong Chương III kế tiếp, quy tắc này của đấu tranh vì lương tâm đã mang lại những hệ quả xã hội thực tế thể hiện qua các hoạt động hỗ trợ và đòi hỏi mọi cuộc vận động đấu tranh vì lương tâm đều phải có một “chương trình hỗ trợ xã hội tích cực”.

277 lượt đọc kể từ Thu, 06/03/2014 - 23:20

Dương Hoài Linh - Tại sao nói "Hiến pháp Hoa Kỳ 1787" là "đỉnh cao của trí tuệ loài người"?

Chính quyền được tổ chức tốt và cân bằng, không nhánh nào có thể lạm dụng quyền của nhánh kia, và loại bỏ mọi mọi nguy cơ xuất hiện một kẻ độc tài. Quốc hội chia thành hai viện, Thượng viện và Hạ viện, để quá trình làm luật tỉ mỉ và kỹ lưỡng.

1542 lượt đọc kể từ Thu, 06/03/2014 - 22:02

Nelson Mandela - Bước đường dài tới tự do (3)

Tôi không thể chỉ chính xác khi nào mình đã vương vào chính trị, nghĩa là thời điểm tự biết mình sẽ trải qua cả cuộc đời cho việc đấu tranh giải phóng. Là một người Phi ở Nam Phi đồng nghĩa với sự dính dáng vào chính trị từ lúc chào đời, dù người ấy có thừa nhận hay không. Một đứa trẻ Phi được sinh ra trong bệnh viện riêng cho người Phi, được mang về nhà trên xe buýt riêng cho người Phi, sinh sống trong khu vực riêng cho người Phi, và theo học trường riêng cho người Phi nếu đứa bé có cơ hội đi học.

461 lượt đọc kể từ Fri, 28/02/2014 - 08:53

Đinh Phàm - Nghiên cứu so sánh các cuộc cách mạng

Cái kết luận mà bà rút ra sau khi so sánh hai cuộc cách mạng chẳng qua là: Bạo lực cách mạng chỉ được sử dụng một lần, nếu sau cách mạng mà không xây dựng được một chế độ dân chủ và pháp luật có hiệu lực thì sẽ không có tự do đích thực, sẽ rơi vào một vòng luẩn quẩn của đấu tranh giai cấp bạo lực, của việc tiếp tục cách mạng lặp đi lặp lại không thể đảo ngược.

494 lượt đọc kể từ Wed, 26/02/2014 - 03:14

Joan V. Bondurant - Đấu tranh vì lương tâm: Phương pháp của Gandhi (1)

Satyagraha thường được dịch là “đấu tranh bất bạo động”, nhưng ở đây, xin được dịch là "đấu tranh vì lương tâm" (Satyagraha nghĩa gốc là “giữ lấy sự thật”, cũng có thể hiểu là bảo vệ, là hành động, là dấn thân vì sự ngay thẳng, cái đúng, cái thật, lẽ phải, điều chính trực nằm ngay trong lương tâm mỗi người, được từng người cảm nhận).

426 lượt đọc kể từ Tue, 25/02/2014 - 22:50

Đấu tranh bất bạo động hiệu quả hơn nhiều lần so với bạo động để lật đổ các chế độ độc tài

“Các nhà nghiên cứu thường nói rằng không một chính quyền nào có thể tồn tại nếu có 5 phần trăm dân số đứng lên chống lại nó,” Chenoweth nói. “Dữ liệu của chúng tôi cho thấy rằng con số thực sự có thể ít hơn đó nữa. Không một cuộc vận động đơn lẻ nào trong thời gian đó thất bại sau khi nó đạt đến và duy trì số người tích cực hưởng ứng nó ở mức 3.5 phần trăm dân số.”

4919 lượt đọc kể từ Fri, 21/02/2014 - 15:17

Nguyễn Quốc Khải - Nghệ Thuật Lãnh Đạo Một Quốc Gia

Hơn 2,000 năm trước đây ở phương Tây cũng đã có một nhà hiền triết và cũng là một chánh khách lỗi lạc cũng ưu tư về việc vận hành của một quốc gia. Vào thời đó La Mã đã là một nước văn minh và đã thiết lập được một chế độ Cộng Hòa. Chánh khách La Mã đó là Marcus Tullius Cicero. Ông đã đưa ra một số nguyên tắc về lãnh đạo quốc gia, cân bằng về quyền lực, bạn và thù, thuyết phục và thỏa hiệp.

872 lượt đọc kể từ Thu, 20/02/2014 - 18:19

Nguyễn Hưng Quốc - Trận chiến chính trong thế kỷ 21

Trong một bài báo đăng trên tờ The Observer ngày 26 tháng 1 năm 2014, Tony Blair khẳng định: không phải ý thức hệ mà chính là những sự dị biệt về tôn giáo mới là những trận chiến quyết định trong thế kỷ 21 này.

1599 lượt đọc kể từ Thu, 20/02/2014 - 07:12

Nelson Mandela - Bước đường dài tới tự do (2)

Tôi được ông Sidelsky chiếu cố tận tình; ông chỉ dạy cho tôi trong công việc làm, giải thích vì sao phải thế này, thế kia và như vậy với mục đích gì. Ông ta là một thầy giáo kiên nhẫn và rộng lượng, giảng giải không chỉ những chi tiết của các điều luật mà còn về triết lý đã tạo ra chúng. Quan điểm của ông về luật rất rộng rãi bởi ông tin rằng luật là một công cụ có thể được dùng trong việc thay đổi xã hội. Nhưng ông cảnh báo tôi về chính trị, cho rằng chính trị tiết ra những điều xấu nhất của con người. Nó là nguồn gốc của rối loạn và tha hóa, và nên được xa lánh bằng mọi giá. Ông ta vẽ ra một bức tranh kinh khiếp với những gì có thể xảy ra cho tôi nếu tôi đi vào con đường chính trị, và cố vấn tôi nên tránh những người ông ta xếp vào loại "kẻ gây rối", cụ thể là Walter và Gaur.

461 lượt đọc kể từ Sat, 15/02/2014 - 21:03

Nelson Mandela - Bước đường dài tới tự do (1)

Tôi sinh ra trong hoàng tộc của dân Thembu và được đặt tên Rolihlahla vốn có nghĩa "kẻ gây rối". Tôi không tin rằng tên họ là định mệnh hay rằng cha tôi đã chọn sẵn tương lai cho tôi, nhưng những năm về sau nhiều người nối kết cái tên khai sinh ấy với những bão tố mà tôi đã gây ra. Còn tên tiếng Anh Nelson được đặt cho tôi ngày đầu tiên tôi đi học.

818 lượt đọc kể từ Tue, 11/02/2014 - 18:40

Lawrence W. Reed - Tự do và sức mạnh của tư tưởng

Cuộc chiến để bảo tồn và phát huy tự do là một cuộc chiến không nhằm vào chống lại cá tính [khác nhau] nhưng để chống lại những tư tưởng đối nghịch. Victor Hugo, một nhà văn người Pháp, đã tuyên bố rằng "Ta chống lại sự xâm lăng của những đạo quân; nhưng ta không chống lại nổi sự xâm lấn của những tư tưởng. Điều này thường được nhắc lại như sau: "Không có gì mạnh mẽ hơn những đạo quân cho bằng một ý tưởng hợp thời đến đúng lúc."

512 lượt đọc kể từ Sun, 09/02/2014 - 01:17

Trần Bảo Lộc - Bất bạo động, một phong cách sống của người dân chủ

Bất bạo động dựa vào - theo M. K. Gandhi (1969-1948), ngưởi đặt nền móng cho bất bạo động - ba nguyên tắc nền tảng mà ýđịnh (cả ý định sâu thẳm nhất) và hành động của ta, trực tiếp hay gián tiếp đều đi theo và dựa trên: Một là "sức mạnh chân lý (Satyagraha)": đó là sức mạnh làm nảy sinh mọi sự sống còn được gọi là sức mạnh linh hồn, sức mạnh của mình, sức mạnh của tình yêu. Hai là "không làm đau/không gây hại (ahimsa)": đó là thoát khỏi ý muốn làm tổn thương hoặc thiệt hại đối với chính mình, những người khác, hay môi trường xung quanh, dù ở bất kì mức độ nào. Bất kỳ nguyên nhân nào gây ra thương tích hoặc thiệt hại nghiêm trọng cũng phải ăn năn hối tiếc và không được cổ võ. Ba là "hạnh phúc của mỗi người (Sarvodaya)": đó là những nỗ lực liên tục và chân thành để thúc đẩy "phúc lợi của tất cả mọi người." Ba khía cạnh này tạo thành một "bộ ba": yêu chân lí Satyagraha (nguyên tắc) = không làm tổn thương/không làm thiệt hại ahimsa (phương tiện) = phúc lợi của tất cả mọi người Sarvodaya (mục tiêu).

2407 lượt đọc kể từ Sun, 26/01/2014 - 16:29

5xu - Con đường của Rồng

Để biết Việt Nam có trở thành Rồng hay không, việc đầu tiên là phải quay lại để nhìn về lịch sử, xem chúng ta có thực sự mang trong mình dòng máu của Rồng hay không? Và quan trọng hơn, để nhìn vào quá khứ, đã có giai đoạn lịch sử nào chúng ta mang hình bóng của một chú Rồng con?

1503 lượt đọc kể từ Thu, 23/01/2014 - 20:06

Otaviano Canuto - Khảo sát con đường dẫn đến sự thịnh vượng

Con đường từ thu nhập thấp (tính theo đầu người) lên mức trung bình và sau đó là lên mức cao đồng nghĩa với việc gia tăng tỉ lệ dân chúng chuyển từ những công việc chỉ đủ sống qua ngày sang những công việc đơn giản của thời hiện đại và sau đó là sang những công việc phức tạp hơn. Ngành thương mại quốc tế đã mở rộng cửa cho con đường này, nhưng những thay đổi trong lĩnh vực định chế, nền giáo dục chất lượng cao và việc tạo ra những tài sản vô hình tại chỗ là vấn đề then chốt cho sự tiến bộ bền vững trong một thời gian dài. Nam Hàn là thí dụ rõ nhất về việc một nước biết tận dụng cơ hội để leo lên trên các nấc thang thu nhập cao hơn.

474 lượt đọc kể từ Fri, 17/01/2014 - 22:20

Trần Hữu Dũng - Thị trường và đạo đức

Không chỉ ở Việt Nam mà hầu hết mọi quốc gia trên thế giới, khi kinh tế thị trường ngày càng phát triển, mọi sinh hoạt, mọi hàng hóa, mọi dịch vụ dường như ngày càng “thương mại hóa”, đã nổi lên nhiều ưu tư về sự suy thoái đạo đức của xã hội lẫn con người. Có người giải thích sự kiện này với khẳng định: Thị trường khiến con người tham lam hơn, xấu xa hơn. Song, như nhiều học giả đã lý luận: Lòng tham thì vô bờ bến, những tính xấu của con người thì đã có từ khi loài người xuất hiện trên địa cầu, và chắc chắn sẽ tiếp tục cho đến ngày tận thế, trong bất cứ thể chế chính trị hoặc kinh tế nào.

965 lượt đọc kể từ Tue, 07/01/2014 - 18:19
Syndicate content

Bấm vào đây để xem thể lệ cuộc thi sáng tác video Quyền Con Người và Tôi 2013

Suy ngẫm

"Xã hội mở" là xã hội xây dựng trên sự thừa nhận rằng không ai độc quyền sự thật, và các cá nhân khác nhau đều có quan điểm và lợi ích khác nhau, và rằng cần thiết phải có một thể chế để đảm bảo quyền con người của mọi công dân, để họ có thể chung sống với nhau một cách hòa bình. Nói rộng hơn, một xã hội mở được miêu tả bằng một nền pháp trị, một chính phủ do dân bầu lên một cách tự do và dân chủ, một xã hội dân sự đa dạng và năng động, và sự tôn trọng ý kiến của các nhóm thiểu số.

— Theo Viện Xã Hội Mở

Mới Mới Mới