Carlyle A. Thayer: Việt Nam và Thử Thách Xã Hội Dân Sự Chính Trị (phần 4)

Sự Trỗi Dậy của Xã Hội Chính Trị Dân Sự

Kể từ 4 đến 5 năm qua, có một sự thay đổi rõ rệt trong bản chất xã hội chính trị dân sự tại Việt Nam. Lúc trước, các nhà đấu tranh chính trị và tôn giáo chỉ hoạt động riêng rẻ hoặc theo từng nhóm nhỏ cách ly với nhau.[38] Nhưng trong những năm gần đây, có một sự phối hợp giữa những nổ lực từ nhiều phía nhằm thiết lập các đoàn thể chính trị dứt khoát chuyên đấu tranh cho dân chủ, nhân quyền, và tự do tôn giáo. Các tổ chức chính trị được hình thành với con số chưa từng có.[39] Các tổ chức này bị chính quyền xem như là bất hợp pháp và vì thế, họ không có chổ đứng nào trong hệ thống chính trị độc Đảng ở Việt Nam. Trong số các tổ chức, đoàn thể chính trị này có:

• Đảng Dân Chủ Nhân Dân Việt Nam (ĐDCND). Đảng này được thành lập vào năm 2004 bởi ông Đỗ Thành Công, một cư dân Mỹ gốc Việt sinh sống tại bang Cali (Hoa Kỳ), sau 5 năm liên kết với những người cùng chí hướng trong nước. Ông Công cũng được biết đến qua biệt danh Trần Nam. Mạng lưới ĐDCND bao gồm các vị đứng đầu Hiệp Hội Đoàn Kết Công Nông (xem phía dưới). Ông Công bị bắt giữ vào ngày 14 tháng 8 năm 2006 ở Phan Thiết và bị kết tội âm mưu đánh phá Lãnh sự quán Hoa Kỳ ở TP HCM. Cáo trạng này sau đó lại đổi sang phân phát truyền đơn chống chính quyền. Ông Công bị giam đúng 1 tháng trong tù trước khi bị trục xuất ra khỏi Việt Nam. Một thời gian ngắn sau khi ông Công bị bắt giữ, 6 thành viên quốc nội của ĐDCND cũng bị câu lưu. 6 thành viên này đã bị xét xử trước Tòa Án Nhân Dân ở TP HCM. Trong số đó, thành viên lãnh đạo BS Lê Nguyên Sang, nhà báo Huỳnh Nguyên Đạo, và LS Nguyễn Bắc Truyền đã bị kết án 5, 4, và 3 năm tù giam theo thứ tự.
• Đảng Vì Dân Việt Nam (ĐVDVN).[40] Lúc đầu chỉ là một nhóm người ở Hoa Kỳ họp lại với tên gọi ĐVD. ĐVD được sáng lập ở bang Houston (Hoa Kỳ) bởi ông Nguyễn Công Bằng. Trong năm 2005, thành viên của ĐVD liên lạc với người Việt quốc nội, kể cả thành viên của Hiệp Hội Đoàn Kết Công Nông (xem phía dưới). Ông Bằng khuyên họ nên không nên quá lộ diện để có thể thiết lập một mạng lưới liên kết bí mật. Ông Bằng cho rằng vị thế tranh đấu tích cực trong lúc này chỉ có thể mang đến áp bức và giảm thiểu khả năng thu nạp nhân lực. ĐVD chỉ thu hút được 1 số nhỏ thành viên quốc nội. Có ít nhất 3 thành viên của họ bị bắt giữ vào năm 2007: Mục sư Hồng Trung, đại diện của ĐVD tại Việt Nam (tháng Hai); nhà báo Trương Minh Đức (tháng Năm); và SV Đặng Hùng (tháng Bảy).
• Đảng Dân Chủ Việt Nam (ĐDCVN): sáng lập tháng 6 năm 2006, là một nhóm thảo luận chính trị do cụ Hoàng Minh Chính dẫn đầu. Đảng này cũng được biết đến với tên gọi Đảng Dân Chủ Việt Nam thế kỷ XXI (ĐDC XXI). ĐDCVN tuyên bố họ là sự phục hồi hoạt động của ĐDCVN sáng lập vào năm 1944, một trong 2 Đảng phi-CS được trình diện trước Quốc Hội cho đến lúc bị giải thể vào năm 1985. Cụ HMC được huấn luyện từ Moscow, là cựu viện trưởng viện Triết học thuộc Viện Khoa học Xã hội VN. Cụ bị cáo buộc tội kêu gọi cải cách dân chủ theo Liên Xô, bị tù giam và rồi được thả vào năm 1967. Cụ tiếp tục đấu tranh cho những thay đổi chính trị và lại chịu cảnh giam cầm năm 1981 và 1995.

  Cụ HMC đã nắm giữ chức vụ Tổng Thư Ký của ĐDCVN từ năm 1951-1956. Cụ đưa ra kế hoạch khôi phục lại ĐDC bằng cách cách kêu gọi tinh thần yêu nước của Hồ Chí Minh, một lập trường xa lại đối với các nhà bất đồng chính kiến trẻ tuổi. ĐDCVN có thể có đến 12 thành viên tại Hà Nội và TP HCM. Cụ HMC đã được phép sang Hoa Kỳ để chữa bệnh vào năm 2005. Khi ở Hoa Kỳ, cụ đã có điều trần trước Quốc Hội Liên Bang Hoa Kỳ và mạnh dạng chỉ trích cách chính quyền CS đối xử với các nhà đấu tranh dân chủ nhân quyền tại Việt Nam. Khi trở về Việt Nam, cụ đã được nhiều người ca ngợi cũng như bị đả kích bởi thành phần ủng hộ chính quyền.[41] Còn có LS Bùi Thị Kim Thành bị bắt giữ tại TP HCM trong cuộc đàn áp thẳng tay trước Hội nghị thượng đỉnh APEC và bị khống chế vào BV Tâm Thần Biên Hòa.

• Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam (MLNQVN), sáng lập bởi BS Nguyễn Văn Đài. Tháng 6 năm 2007, kỹ sư Trương Minh Nguyệt và hai nhà đấu tranh khác bị bắt giữ vì phân phát tài liệu tuyên truyền phản động vi phạm Điều khoản 258 của Bộ luật Hình Sự. Kỹ sư Nguyệt bị kết án 2 năm tù giam bởi Tòa án Tỉnh Đồng Nai. Bà Nguyệt, một thành viên của MLNQVN đã sử dụng mạng Internet để phát biểu quan điểm của mình về tình hình kinh tế chính trị Việt Nam.
• Hội Nhà Báo Tự Do của Việt Nam (HNBTDVN) được thành lập bởi tác giả của các trang blog người Việt ở hải ngoại, bao gồm một mạng lưới blogger và các nhà báo bất đồng chính kiến trong nước. Mạng lưới này thu thập và phổ biến thông tin lề trái ở Việt Nam. Năm 2006, DNBTDVN đã thử thiết lập một tờ báo điện tử phổ biến thông tin độc lập với nguồn tài trợ từ Viện Quốc Gia Thăng Tiến Dân Chủ Hoa Kỳ. Công an an ninh Việt Nam đã bắt giữ và thẩm vấn nhiều nhà đấu tranh của HNBTDVN và ít nhất đã cấm cản 1 thành viên tự do xuất ngoại để tham dự một hội nghị quốc tế về quyền tự do ngôn luận.
• Khối 8406, thành lập ngày 8 tháng 6 năm 2006 (sẽ nói thêm ở phần sau).
• Đảng Thăng Tiến Việt Nam (ĐTTVN), thành lập ngày 8 tháng 9 năm 2006 bởi Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Phong, Nguyễn Bình Thành, và Hoàng Thị Anh Đào. LM Nguyễn Văn Lý được đề cử làm cố vấn. Lê Thị Công Nhân là một luật sư thông thạo Anh ngữ đã từng được Lãnh sự quán Anh quốc mời bào chữa cho một phụ nữ Anh gốc Việt bị tố cáo buôn lậu ma tuý. Chị Lê Thị Công Nhân cũng là một trong những người đã ký tên vào bản Tuyên ngôn Tự do Dân chủ của khối 8406. Các thành viên sáng lập khác của Khối 8406 cũng cư ngụ tại Huế. ĐTTVN tiêu biểu cho một thế hệ bất đồng chính kiến với tư tưởng Hồ Chí Minh. Ngày 8 tháng 9 năm 2006, ĐTTVN đã công bố Cương Lĩnh Lâm Thời kêu gọi dân chủ đa nguyên, tự do tôn giáo, bầu cử tổng quát, và bào vệ tài sản cá nhân. Năm 2007, ĐTTVN và ĐVDVN đã chính thức hợp tác và lập thành Liên Đảng Lạc Hồng.
• Liên Minh Dân Chủ Nhân Quyền Việt Nam (LMDCNQVN), thành lập ngày 16 tháng 10 năm 2006 giữa Khối 8406 và Giáo hội Phật Giáo VN Thống Nhất. Liên minh này được thiết lập theo mô hình Liên Đoàn Toàn Quốc vì Dân Chủ Miến Điện của bà Daw Aung San Suu Kyi. Sự liên hiệp này được xem là phong trào đấu tranh lớn nhất chưa từng thấy ở Việt Nam kể từ khi quốc gia thống nhất năm 1975.
• Công Đoàn Độc Lập Việt Nam (CĐĐLVN), thành lập ngày 20 tháng 10 năm 2006 và là công đoàn độc lập đầu tiên của Việt Nam. Nhà đấu tranh dân chủ Nguyễn Khắc Toàn được công nhận vào chức vị Chủ tịch Ban Đại Diện Lâm Thời gồm có 11 ủy viên: ông Nguyễn Công Lý, ông Ngô Công Quỳnh, bà Nguyễn Thị Phương, ông Trần Hoàng Dương, ông Phạm Sử Thiện, ông Nguyễn Xuân Đạo, ông Trần Hiền Thanh, ông Lương Hoài Nam, ông Lê Trí Dũng, bà Trần Khải Thanh Thủy, và ông Trần Quốc Thủy. CĐĐLVN liệt kê 3 mục đích chính: bảo vệ quyền lợi chính đáng của công nhân Việt Nam; giúp đỡ các công nhân bị tàn phế hoặc có bệnh vì việc làm; và kêu gọi đoàn kết trong giai cấp công nhân.
• Hiệp Hội Đoàn Kết Công Nông (HHĐKCN), thành lập ngày 30 tháng 10 năm 2006 bởi Nguyễn Tấn Hoành và Trần Thị Lệ Hằng. Cả hai sáng lập viên này đều có thành tích tranh đấu kêu gọi công nhân đình công. Trong giai đoạn thành lập, thành viên của hiệp hội này đã liên lạc với Đảng Vì Dân với trụ sở ở bang Houston (Hoa Kỳ). Sau những khác biệt xảy ra trong đường hướng, HHĐKCN đã liên kết với một tổ chức khác ở hoa kỳ, ĐDCNDVN, và giữ lấy địa vị tích cực hơn theo mô hình của phong trào Đoàn Kết Ba Lan. Tuy thế, chiến lược chính thức công bố mời gọi sự đàn áp từ phía chính quyền. Đến giữa tháng 12 năm 2006, sau hội nghị thượng đỉnh của khối APEC ở Hà Nội, 10 trong số các thành phần nòng cốt trong HHĐKCN đã bị giam giữ. Đến năm 2007, HHĐKCN đã phải trở vào hoạt động bí mật.
• Liên Đảng Lạc Hồng, thành lập tháng 2 năm 2007 từ sự liên kết giữa Đảng Thăng Tiến VN và Đảng Vì Dân VN.

Nói chung thì các tổ chức chính trị kể trên không có một số lượng thành viên với trụ sở trãi rộng khắp nơi trên toàn quốc. Tên gọi “đảng phái chính trị” mà họ tự đặt cho mình cũng có vấn đề. Cho dù vậy, mạng lưới đấu tranh dân chủ của các nhà tranh đấu và các đoàn thể tranh đấu đã liên hợp thành trong năm 2006 được xem là một phong trào chính trị đáng kể, đánh dấu cho một sự phát triển mới trong chính trị Việt Nam.[42] Mạng lưới tranh đấu chính trị này đã ban hành nhiều bản tuyên ngôn kêu gọi chính quyền nhà nước Việt Nam phải tôn trọng nhân quyền cơ bản, tự do tôn giáo, và cho phép người dân tự do thành lập và gia nhập các đảng phái chính trị khác ngoài Đảng CSVN.[43] Vào ngày 6 tháng 4 năm 2006, 116 người đã đồng ký tên vào bản Appeal for Freeom of Political Association và phổ biến rộng rãi trên toàn quốc bằng mạng Internet. Ngày 8 tháng 4, 118 người đã đồng ký tên bản Tuyên Ngôn Tự Do Dân Chủ cho VN.[44] Các nhà đấu tranh dân chủ này sau đó được biết đến với tên gọi Khối 8406, được đặt theo ngày bản tuyên ngôn ra đời.

Thành viên của Khối 8406 đã xuất bản tờ Tự Do Ngôn Luận 2 tuần 1 lần, bắt đầu từ ngày 15 tháng 4 năm 2006. Đây là một tờ báo gồm khoảng 30 trang trên khổ giấy A4 bằng cả hai dạng in và điện tử. Dạng điện tử của tờ Tự Do Ngôn Luận được xuất bản theo dạng PDF cho tiện việc phổ biến. Tờ báo này do LM Nguyễn Văn Lý, LM Phan Văn Lợi, và LM Chân Tín biên tập.

Khối 8406 tượng trưng cho một mạng lưới bao gồm nhiều chuyên gia, trí thức khác nhau ở rãi rác khắp nơi trên toàn quốc. Trong số các người ký tên vào bản tuyên ngôn có 31% là giảng viên và giáo viên, 14% là các linh mục Thiên Chúa giáo, 13% là các giáo sư ĐH, 7% thuộc các nhà văn, 6% là bác sĩ y khoa và 29% còn lại gồm có các trí thức, kỹ sư, y tá, các lãnh đạo Phật giáo Hòa Hảo, thương gia, cựu bộ đội, chuyên viên kỹ thuật, thường dân, và cả 1 luật sư.

Khối 8406 chủ yếu là một mạng lưới ở khu trung tâm thành thị, với hơn phân nữa những người ký tên cư ngụ tại Huế (31%) và TP HCM (15%), những người ký tên khác quy tụ từ Hải Phòng, Hà Nội, Đà Nẵng, và Cần Thơ. 4 thành phố này chiếm 30% chữ ký.[45] Phần còn lại của các thành viên Khối 8406 nằm rãi rác trên toàn quốc ở Bắc Ninh, Nha Trang, Phan Thiết, Quãng Ngãi, Vũng Tàu, và Vĩnh Long.

Hội nghị thượng đỉnh APEC tháng 11 năm 2006 có bao gồm cuộc họp mặt giữa các lãnh tụ quốc gia. Vì cả thế giới đang chú tâm vào Hà Nội, nhân viên an ninh VN lúc đầu rất thận trọng trong cách đối phó với Khối 8406. Họ đã gây khó khăn cho một vài người trong số những người nổi bật đã ký tên vào bản tuyên ngôn ngày 8 tháng 4. Điện thoại nhà của các vị này bị cắt đứt và họ bị theo dõi thường xuyên. Những người khác được mời đến thẩm vấn và bị bắt giữ trong nhiều khoản thời gian khác nhau. Các nhân viên bị đe dọa cho nghỉ việc. Công an cũng đã xông vào nhà các thành viên ký tên khác, lấy đi các máy tính, điện thoại di động, và tài liệu cá nhân.

Hành động của CA đã tạo lên một làn sóng phản đối trong thành phần tranh đấu ủng hộ dân chủ. Ngày 30 tháng 4, Khối 8406 đã ra một kháng thư với 178 chữ ký lên án hành động của CA an ninh. Cho đến ngày 8 tháng 5, số người ủng hộ ký tên trong bản tuyên ngôn lên đến 424; và cho đến cuối năm, các quan sát viên nước ngoài cho biết là khối ủng hộ bản tuyên ngôn của Khối 8406 đã hơn 2.000, phần nhiều trong số đó dưới 30 tuổi.[46] Thành viên Khối 8406 đã cố gắng lẫn tránh bị theo dõi bằng cách sử dụng điện thoại digital và kỹ thuật mã hóa trên các trang mạng cung cấp bởi các phần mềm Voice Over Internet Protocol như Paltalk, Skype, và Yahoo! Messenger.[47] Các trang mạng này đã được sử dụng để thiết lập các buổi thảo luận trong nước cũng như ở hải ngoại.

__________________________

[38] Trích dẫn bài viết “Bất Đồng Chính Kiến và Đổi Mới Chính Trị tại Việt Nam, 1997 – 2002” của t/g Carlyle A. Thayer.

[39] Đoạn này được rút tỉa rất nhiều từ công trình nghiên cứu của Bill Hayton, sẽ được xuất hiện trong quyển sách sắp xuất bản của ông, Một Việt Nam Mới (New Haven: NXB ĐH Yale – Hoa Kỳ, 2009). Hayton là cựu thông tín viên báo chí của đài BBC ở Hà Nội.

[40] For the People’s Party (FPP)

[41] Cụ Hoàng Minh Chính từ trần ngày 7 tháng 2 năm 2008.

[42] “Việt Nam: Đại Hội Đảng lần thứ 10 và sau đó” của t/g Carlyle A. Thayer trong Các Vấn Đề Đông Nam Á năm 2007, biên tập bởi Daljit Sigh và Lorraine C. Salazar (Singapore: Viện Nghiên Cứu ĐNA, 2007) trang 381-397. Phần nói về Khối 8406 tiếp theo sau được rút tỉa từ bài viết này.

[43] “Việt Nam: Phong Trào Dân Chủ Đang Cất Cánh bị Đe Dọa” của Tổ Chức Nhân Quyền Thế Giới, ngày 10.5.2006.

[44] “Tuyên Ngôn Tự Do Dân Chủ cho VN năm 2006”, ngày 8 tháng 4 năm 2006. 1 trong những người ký tiên đã rút chữ ký của mình lại, và có thêm 3 người nữa ký vào, nâng con số tổng cộng lên thành 118.

[45] 14 vị LM Thiên Chúa giáo ở Huế đã đồng loạt ký tên vào bản tuyên ngôn. Trong số 9 người từ Hà Nội có LS Nguyễn Văn Đài, nhà bất đồng chính kiến Hoàng Minh Chính, 3 cựu sĩ quan bộ đội (trong đó có cựu biên tập viên của tạp chí Lịch Sử Quân Sự). Vợ của hai nhà bất đồng chính kiến trong đó là nhà văn và một giáo viên.

[46] “Số Người Bất Đồng Chính Kiến Gia Tăng tại Việt Nam” của t/g Matt Steinglass, tạp chí Tiếng Nói Hoa Kỳ phát hành 16.10.2006.

[47] “Tiếng Nói Bất Đồng Chính Kiến” của t/g Kay Johnson, tờ Time Asia, 29.9.2006.