Trung Quốc tranh luận liệu tài sản của những người giàu nhất Trung Quốc có "sạch sẽ"?

Đa phần người Trung Quốc cho rằng xuất hiện trên danh sách những người giàu nhất Trung Quốc của tạp chí Forbes là điều vừa đáng vui, vừa đáng ngại. Đầu năm nay, một cuốn tiểu thuyết có tên "Lời nguyền của Forbes" đã được đăng trên một tạp chí Trung Quốc trước khi ra thành sách. Bất kỳ ai có tên trong danh sách, nhân vật chính của cuốn sách cảnh báo, sẽ "coi như chết rồi". Bảng xếp hạng được biết đến rộng rãi dưới cái tên "danh sách những con lợn phải giết thịt" - ám chỉ số phận mà người ta nghĩ nhà cầm quyền dự tính dành cho những ai xuất hiện trong bảng xếp hạng. Trong một bài bình luận về cuốn sách, Forbes đã đưa ra thống kê cụ thể bao nhiêu người trong bản danh sách nhà giàu của Trung Quốc đã bị giam giữ hoặc bắt bớ, và đặt câu hỏi liệu "liệu có ai ở Trung Quốc thoát khỏi lời nguyền đó".

Câu trả lời, một nghiên cứu mới cho thấy, là có. Rupert Hoogewerf, tác giả của danh sách nhà giàu ở Trung Quốc đầu tiên, xuất hiện cách đây 10 năm, đã đưa ra một bản danh sách "cạnh tranh" khác có tên là Danh sách Nhà giàu Hurun, đã quan sát điều gì xảy ra cho 1300 có lẻ người có tên trong đó. Hai đang đợi ra tòa, mười đang bị thẩm vấn, bảy bị thẩm vấn nhưng không khởi tố, bảy bỏ chạy khỏi Trung Quốc, và sáu người đã chết (bao gồm hai vụ tự sát và một vụ giết người). Mười tám người bị bắt giam, nghe có vẻ như một hồi chuông cảnh báo, nhưng chỉ chiếm dưới 2% số người trong danh sách, không phải là một tỷ lệ quá kỳ dị, ông Hoogewerf đánh giá.

Bảng các nhân vật trong danh sách Hurun đã bị kết án
(chỉ tính những người đã từng đứng trong top 20)

Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn, liệu giàu có ở Trung Quốc có gắn bó chặt chẽ với tội phạm và tham nhũng hay không? Thứ "nguyên tội" (original sin) đó được coi là nguyên nhân dẫn tới sự phát triển mạnh mẽ của nhiều công ty có lợi nhuận lớn nhất ở quốc gia này. Câu hỏi này là đề tài của một bài viết 20 trang đăng tuần trước trên tờ Kan Tian Xia (“Nhìn ra thế giới”), một tạp chí có trụ sở tại Bắc Kinh, trích những phát hiện của ông Hoogewerf. Bản thân ông Hoogewerf đã chỉ ra rằng nhiều tội lỗi mà những ông trùm kinh doanh Trung Quốc vi phạm diễn ra trong giai đoạn trước đây, khi mà tín dụng khó kiếm hơn, và sự kiểm soát của chính quyền đối với doanh nghiệp nặng nề hơn (xem bảng). Những nhà giàu mới, đặc biệt trong lĩnh vực mà tư bản mạo hiểm chiếm tỷ lệ lớn, như công nghệ, là đối tượng bị quan sát kỹ lưỡng trong giai đoạn gần đây. Ông cho rằng những điều sỉ nhục (stigma) gắn liền với sự giàu có trong quá khứ, (đôi khi là xứng đáng), đã bớt dần trong những năm gần đây.

Nhưng các ông trùm Trung Quốc vẫn tiếp tục gặp rắc rối. Ngay sau khi cuốn "Lời nguyền của Forbes" xuất hiện, thì xảy ra việc Huang Guangyu (cũng được biết tới dưới tên Wong Kwong Yu), một ông trùm trong lĩnh vực bán lẻ, người đứng đầu danh sách Hurun năm ngoái và đứng thứ nhì trong danh sách Forbes, vừa mất tích. Sau đó có báo cáo rằng ông này đã bị bắt giữ vì liên quan đến một vụ hối lộ lớn. Vào tháng Sáu, thị trưởng Shenzhen, một thành phố lớn gần Hồng Kông, bị bắt giữ vì hình như dính líu vào cùng vụ hối lộ trên. Vào 31 tháng Tám, Công ty Phát Triển Hopson, một công ty địa ốc, đã thông báo rằng đã 6 tháng nay nó không liên lạc được với chủ tịch của mình, ông Chu Mang Yee (đứng 140 trong danh sách Forbes, và 10 trong danh sách Hurun), mặc dù mối liên hệ của ông này với vụ hối lộ là chưa rõ ràng.

Đa số những ai vào bình luận trong các trang web khác nhau về bài viết trên tờ Kan Tian Xia đều tỏ vẻ nghi ngờ các doanh nhân thành đạt. Có thể nói, việc ban kiểm duyệt internet của chính quyền cho phép những lời bình luận kiểu này nở rộ, cho thấy họ có cùng cách nhìn. Một blogger tranh luận rằng đa số những người trong danh sách nhà giàu chưa phải vào tù đơn giản là vì họ đã hối lộ quan chức để thoát tội. "Ngay cả trẻ con cũng biết các ngài không thể thành công nếu không nhúng chàm", một người khác nói. Người thứ ba còn có quan điểm ảm đạm hơn: "Hãy ghi nhớ rằng bất kỳ doanh nghiệp nào có chí lớn, sớm muộn cũng sẽ thành tài sản của chính quyền". Không phải lúc nào các ông trùm cũng là kẻ lừa đảo.