Trương Đình Trung - Cảm nghĩ về buổi nói chuyện của ông Bùi Tín

Người ta đã tổ chức và gọi đó là một cuộc hội thảo; hiểu nôm na là họp nhau lại để trao đổi ý kiến, hay thảo luận về một đề tài. Đề tài được đưa ra là hiện tình Đất Nước, việc giải thể chế độ CS và xây dựng Dân chủ cho Việt Nam. Do một sự thỏa thuận nào đó, Ban Tổ Chức đã mời ông Bùi Tín làm diễn giả chính của buổi thảo luận, và đã đưa ra một vài quy tắc về thời lượng cho phần thuyết trình cũng như phần đặt câu hỏi của cử tọa dành cho diễn giả.

Những gì đã thật sự diễn ra cho thấy rằng dường như không có thảo luận, chẳng có mấy trao đổi đàng hoàng, và cũng chẳng có gì gọi là bàn luận quanh đề tài đặt ra. Chỉ có diễn giả trình bày quan điểm mình, còn cử toạ thì phần đông mượn dịp để bình phẩm và công kích cá nhân diễn giả. Thế thôi!

Trước hết về phía diễn giả, thì những gì ông trình bày về hiện tình Đất Nước, về các lãnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, v.v... là hết sức cô đọng, đến độ sơ sài, không đạt được mức sâu sắc cần thiết cho một cuộc thảo luận. Có thể là vì thời lượng quá ngắn so với đề tài, hoặc vì diễn giả đã không có một trợ cụ nào khi thuyết trình (như Power Point, hay slider, hay projector,...), và có lẽ cũng do tuổi tác của diễn giả nữa, nên phần thuyết trình không đủ bao quát, kém hấp dẫn, và thiếu gợi mở suy tư thắc mắc về một đề tài quan trọng như vậy.

Do tư thế đặc biệt của diễn giả, và do cách mà Ban Tổ Chức đặt đề tài, cử toạ nghiêm túc chắc hẳn sẽ mong đợi ở Ông một sự trình bày sâu sắc hơn về hiện tình nội bộ đảng CSVN, đặc biệt là ở cấp cao nhất, trong Bộ Chính Trị, Ban Bí Thư và Uỷ Ban Trung Ương Đảng; về những khuynh hướng khác biệt nếu có, hay phe nhóm chính, trong giới lãnh đạo; về căn bản sâu xa của chính sách đối ngoại của đảng Cộng Sản hiện nay; từ đó dự đoán những tình huống (scenarios) trong tương lai của việc thay đổi - kế thừa lãnh đạo. Có lẽ người ta cũng mong đợi được nghe ở diễn giả về tình hình chung của đảng Cộng Sản, về mức độ gắn bó của đảng viên đối với lý tưởng, đối với chế độ, về phẩm chất đảng viên. Cử toạ có lẽ cũng mong muốn được nghe xem lòng dân trong Nước bây giờ ra sao, thái độ của các tầng lớp dân chúng đối với hiện tình Đất Nước, đối với đồng bào ở hải ngoại; quan trọng nhất là đâu là yếu tố dân tâm mà các nhà hoạt động ở hải ngoại cần nắm bắt để vận động và thuyết phục họ. Người ta cũng cần nghe xem là có thời cơ nào gần nhất cho những chuyển biến chính trị trong tương lai gần hay không; về khả năng tổ chức và huy động quần chúng; về năng lực, uy tín và tầm ảnh hưởng của các nhà đối kháng tên tuổi hiện nay .V.v... và v.v...

Nghĩa là, phần thuyết trình là quá sơ sài so với đề tài đặt ra và so với sự mong đợi của những người tham dự đứng đắn. Dường như Ban Tổ Chức, và có lẽ cả diễn giả, đã đưa ra một nghị trình quá rộng lớn trong một khung cảnh và thời lượng hết sức hạn chế, nói như người Mỹ là "they bite off more than they can chew"; có vẻ như họ hơi tham lam. Hoặc cũng có thể là chủ ý không phải là để tạo ra một cuộc thảo luận đúng nghĩa, mà chẳng qua để tạo ra dịp nhằm thăm dò xem phản ứng của người Việt ở San Jose sẽ đối với nhân vật Bùi Tín như thế nào. Và về phần mình, ông Bùi Tín có lẽ cũng muốn có dịp để phản biện những cáo buộc đã dành cho Ông lâu nay từ phía những người của chiến tuyến mà hơn 20 năm nay Ông đang muốn đứng cùng?

Lâu nay trong cộng đồng người Việt tị nạn Cộng Sản ở Mỹ tỏ lộ hai thái độ trái ngược đối với trường hợp ông Bùi Tín. Một phía thì đón nhận Ông với thái độ ân cần dành cho một người, trước đây có chỗ đứng vững vàng trong hàng ngũ Cộng Sản, nay đã phản tỉnh và quay về với chính nghĩa. Phía này tìm thấy ở ông Bùi Tín một người am hiểu nội tình đảng CSVN, kiến thức quảng bác, có lòng yêu Nước, luôn nặng ưu tư về việc dân chủ hoá Việt Nam. Nhiều nhân sĩ, trí thức ở hải ngoại đã cộng tác với Ông trong công cuộc vận động cho một Việt Nam đa nguyên - đa đảng, xem Ông là một cây bút, một diễn giả quan trọng, đã đóng góp tích cực cho nổ lực giải thể chế độ CSVN bằng đường lối hoà bình.

Phía khác thì ngược lại, không tin rằng ông Bùi Tín đã thật lòng phản tỉnh, trở thành người chống Cộng Sản quyết liệt và kiên định như họ. Phía này hoài nghi rằng ông Bùi Tín hoặc chỉ là kẻ đón gió, trở cờ, hoặc có thể là người được đảng CSVN gài ra hải ngoại, đóng kịch, trà trộn vào hàng ngũ phe quốc gia để hoạt động cho lợi ích của Đảng...Những người thuộc phía này đã từ lâu tung ra nhiều cáo buộc về ông Bùi Tín, tập trung vào quá khứ trước đây của Ông, ngay cả đưa ra những chi tiết liên quan đến công việc thông dịch của thân phụ Ông, trong thời Pháp thuộc, nữa. Nhưng những cáo buộc như vậy, tuy được đưa ra một cách hùng hồn, lại không tỏ ra có đủ chứng cứ khả tin hổ trợ, và ông Bùi Tín đã nhiều lần tỏ ra không ngần ngại để đối chất với những người buộc tội Ông.

Sự chống đối dành cho ông Bùi Tín ít nhiều có những nét tương tự như những chống đối dành cho một số các cựu Cộng Sản phản tỉnh khác, như đối với nhạc sĩ Tô Hải, nhà thơ Nguyễn Chí Thiện, hay ông Vũ Thư Hiên, v.v...Nó tương tự cả về thành phần những người chống đối, lẫn nội dung của sự chống đối. Đa số những người chống đối là những vị có thái độ chống Cộng Sản quyết liệt, là những người hoạt động trong các cộng đồng người Việt với chủ trương duy nhất là chống Cộng đến cùng, bằng mọi phương cách, và không chấp nhận hoà hợp hoà giải. Đặc điểm dễ nhận ra ở những vị này là tỏ ra hết lòng gắn bó với quá khứ của VNCH và với ngọn cờ Vàng. Đặc điểm khác nữa là hoạt động chống Cộng Sản của họ tập trung nhiều vào nỗ lực ngăn chận sự xâm nhập của Cộng Sản vào các cộng đồng tại hải ngoại, hơn là quan tâm đến sự vận động quần chúng ở trong Nước, trong một chiến lược lâu dài và rộng lớn hơn để giải thể chế độ Cộng Sản tại Việt Nam. Bề ngoài, nội dung của sự chống đối thường quay quanh việc hoài nghi mức độ kiên định về lập trường và, nhất là, năng lực của những người phản tỉnh. Nhưng sâu bên trong, sự chống đối là để nhằm khẳng định rằng chỉ có các cựu viên chức sĩ quan của chế độ VNCH trước đây thôi là có lập trường kiên định nhất, và họ là thành phần duy nhất có đủ năng lực, xứng đáng để lãnh đạo các cộng đồng ở hải ngoại trong công cuộc chống Cộng; những người khác, nhất là những cựu đảng viên Cộng Sản phản tỉnh, dù có tri thức tài năng đến mấy cũng không thể đứng vào vai trò lãnh đạo đó được. Nghĩa là một thứ tâm thức giành độc quyền lãnh đạo chống Cộng Sản ở hải ngoại, mà xét về tính chất, thì cũng không khác bao nhiêu với chủ trương độc quyền lãnh đạo Đất Nước của giới chức cao cấp Cộng Sản ở trong Nước vậy. Cả hai tâm thức độc quyền đó, suy cho cùng, có gốc rễ trong nền văn hoá của Việt Nam ta, một thứ văn hoá luôn gieo cấy óc độc đoán trong mỗi người từ thời thơ ấu!

Gần như song song với cuộc "thảo luận" của ông Bùi Tín, còn có một sự kiện khác, ít được biết đến hơn, là cuộc phỏng vấn của Luật sư Nguyễn Tâm, một nhân sĩ tiếng tăm trong cộng đồng người Việt ở San Jose, California, với ông Bùi Tín. Đó là một cuộc phỏng vấn khá dài với chừng 10 câu hỏi đặt ra, trong đó đa số là xoáy sâu vào quá khứ của ông Tín. Ở đây xét thấy không tiện để đi sâu phân tích cuộc phỏng vấn đó và các câu hỏi được nêu ra, chỉ xin nêu lên đôi cảm nghĩ vụn của người viết đối với cuộc phỏng vấn thôi. (Tham Khảo: LS Nguyễn Tâm phỏng vấn ông Bùi Tín

Ngày xưa trong các cuộc bách hại tôn giáo thường có cảnh người bị bắt đạo buộc phải từ bỏ tôn giáo của mình, bằng những hình thức như là thề bỏ đạo, xé bỏ ảnh tượng, hoặc chà đạp lên những tượng thánh trước kia đã tin thờ, v.v...

Cái cung cách mà Luật sư Nguyễn Tâm hạch hỏi ông Bùi Tín trong cuộc phỏng vấn này, cũng như những chất vấn mà nhiều vị khác đặt ra cho ông Tín trong những ngày qua về quá khứ của Ông, khi ông đến San Jose, không khỏi gợi nhơ đến cảnh bắt BỎ ĐẠO vừa nêu trên.

Ông Bùi Tín đã công khai từ bỏ đảng tịch đảng CSVN, đã lià bỏ gia đình, quê hương để ra đi. Hơn 20 năm qua Ông không những chỉ tuyên bố suông mà còn viết rất nhiều sách, bài báo để vạch trần những sai trái của đảng CSVN và các nhân vật lãnh đạo cao cấp của đảng đó. Ông đã nói và làm những gì thuộc phần việc của ông ta.

Phía những người quốc gia tị nạn Cộng Sản ở hải ngoại có quyền tin hay không tin ông Tín, và có quyền chấp nhận hay không chấp nhận Ông. Nhưng họ cũng phải làm phần việc của họ; nghĩa là phải tự dùng trí tuệ của mình để xác minh ngôn từ và hành động của ông Tín, hơn là thực hiện việc lấy "khẩu cung" một cách thô bạo theo kiểu "thẩm vấn tù binh" như đang làm. Tốt hơn hết, người Quốc Gia phải tỏ ra rằng mình thật sự đứng về phía chính nghĩa; một chính nghĩa có đủ lòng độ lượng và sự cao thượng để đối xử với đồng bào của mình mà không cần cậy vào hoàn cảnh và số đông để áp đảo, dù bằng ngôn từ, và bức bách một kẻ thân cô thế cô phải chịu cảnh "bắt BỎ ĐẠO" như đang xảy ra.

Luật sư Nguyễn Tâm lấy tư cách gì, nhân danh ai để bắt ông Bùi Tín phải nói lời xin lỗi đối với tất cả các nạn nhân Cộng Sản? Xét cho cùng ông Tín cũng chỉ là viên chức hạng trung của cả một chế độ CS, trách nhiệm của Ông cũng chỉ rất hạn chế, làm sao lại gán lên vai Ông gánh nặng về nỗi đau thương của một số người đông đảo như vậy? Sao Luật sư Tâm không yêu cầu những nhà lãnh đạo VNCH trước đây, những tướng lãnh cao cấp đã từng đào ngũ khi đối diện với quân thù vào phút chót, để trốn chạy ra ngoại quốc, bỏ lại thuộc cấp và đồng bào của mình, xin lỗi? Bởi vì chính những kẻ ấy đã góp phần lớn vào sự mất Nước và, xét ở góc độ nào đó, đã gián tiếp góp phần cho sự chiến thắng của Cộng Sản, gieo nổi đau chung cho hàng triệu người.

Luật sư Nguyễn Tâm lại còn yêu cầu ông Bùi Tín phải có hành động hay lời khuyên cụ thể để giúp chống lại Nghị Quyết 36 của Việt Cộng. Một yêu cầu như vậy, xét về tính chất, cũng chẳng khác nào các băng đảng Mafia bắt thành viên mới gia nhập phải chứng tỏ lòng trung thành bằng cách giết một ai đó. Hoặc như kiểu thời xưa kẻ đầu hàng buộc phải quay lại giết thủ lãnh cũ của mình để tỏ thành tâm đầu hàng! Bởi vì việc chống lại Nghị Quyết đó là trách nhiệm, là nổ lực chung của mọi thành viên trong cộng đồng tị nạn ở Mỹ, trong đó có cả Luật sư Tâm, vậy sao Cộng Đồng không tự lo lấy mà nằng nặc đòi ông Tín phải có sáng kiến hay hành động cụ thể cho công việc ấy? Một yêu cầu như vậy có quá đáng chăng?

Điểm khác nữa là xuyên suốt trong cuộc phỏng vấn, Luật sư Tâm đã xoáy sâu vào quá khứ sống và làm việc cho chế độ Cộng Sản của ông Tín, tìm cách dẫn dắt ông ấy đi đến chỗ nhận tội, tội đối với Tổ Quốc và Nhân dân vì đã đi theo và phục vụ tích cực cho đảng Cộng Sản trước kia! Việc làm đó của Luật sư Tâm không khỏi gợi nhớ lại sự kiện sau năm 1975, bọn Cộng Sản Hà nội đã bắt hàng trăm ngàn sĩ quan, viên chức của VNCH nhốt vào các trại tù, đày ải trong nhiều năm, và ngày đêm thường xuyên thuyết giảng về quá khứ làm "tay sai đế quốc", "gây nợ máu đối với Nhân dân" của số sĩ quan - viên chức đó, bắt viết đi viết lại kiểm điểm trong nhiều năm, buộc họ cuối cùng phải công khai thú nhận tội lỗi đã phạm.

Rõ ràng chính sách đó của đảng CSVN đối với các viên chức - sĩ quan của chế độ VNCH là phi nhân và đã bị cả thế giới lên án.

Nhưng đó là việc làm của giới lãnh đạo đảng CSVN, một tập đoàn vong bản với chủ thuyết ngoại lai; còn người quốc gia, phiá vẫn tự nhận là có chính nghĩa trong tay, không lẽ, bằng cung cách thẩm vấn, công kích, mạ lị bắt thú tội, bắt "bỏ đạo", và bắt chứng tỏ lòng trung thành như Luật sư Tâm và nhiều người khác đang làm với ông Bùi Tín trong những ngày qua, cũng tỏ ra không có gì quảng đại và nhân bản hơn bọn CSVN sao? Người ta đã đầu hàng, đã công khai xin "hồi chánh" rồi, mà cũng chưa yên, đến già gần cửa mộ rồi mà còn bị một kẻ hậu sinh, nhân danh người tị nạn Cộng Sản, hoạnh hoẹ. Những người đảng viên Cộng Sản, và đa số dân chúng đến hơn 60% thuộc lớp trẻ ở trong Nước, sẽ rút ra kết luận nào đây khi nhìn cảnh "phe Quốc Gia" đang đối xử với một người đã về "hồi chánh" hơn 20 năm nay như ông Bùi Tín? Liệu họ có tin tưởng được vào sự bao dung và tình tự Dân tộc của người Quốc Gia ở hải ngoại?

Trở lại cuộc thảo luận của ông Bùi Tín thì rõ ràng cuộc thảo luận đó không thành công, xét theo ý nghĩa đích thực của sự thảo luận. Tiếng thì thảo luận, nhưng trên thực tế lại được tổ chức theo lối một buổi thuyết trình, trong đó diễn giả trình bày đề tài và cử toạ chỉ có mỗi người vài phút để đặt câu hỏi. Tất nhiên đặt câu hỏi thì không phải là trao đổi ý kiến, không phải là thảo luận. Ở đây không hiểu vô tình hay cố ý người ta đã lẫn lộn giữa thuyết trình và thảo luận. Bởi nếu muốn thảo luận về một đề tài nào đó thì chí ít phải có từ hai diễn giả trở lên, trình bày hai hay nhiều quan điểm khác nhau về đề tài, để rồi từ trao đổi luận bàn với nhau, và cử toạ có thể nêu câu hỏi cho bất kỳ diễn giả nào mình muốn.

Mặt khác, hầu hết cự toạ đều đã lạc đề (digression), đã không hề đặt ra một câu hỏi nào đi đúng trọng tâm của đề tài đặt ra, và đã được diễn giả trình bày. Thay vì đặt câu hỏi thì hoặc là người ta nêu lên nhận xét hay bình phẩm nhân cách của diễn giả, hoặc là công kích hay buộc tội diễn giả, còn không thì đặt những câu hỏi mang tính hoài nghi quan điểm của diễn giả. Chưa kể có người chỉ đến và tìm cơ hội để la ó! Có thể nói đó không phải là cử toạ của một cuộc mạn đàm hay thảo luận, mà là những người tham dự một cuộc đấu tố cá nhân thì đúng hơn. Nó cũng cho thấy rằng dường như người Việt chúng ta chưa quen với tinh thần đối thoại của thảo luận, mà chỉ quen với tinh thần độc thoại, với việc chỉ muốn nghe những điều quen thuộc hoặc điều mình ưa thích thôi.

Tuy nhiên xét từ một góc độ khác thì có vẻ như Ban Tổ Chức và diễn giả đã đạt được một vài thành công. Về phía Ban Tổ Chức thì chí ít người ta cũng đã tạo được dịp để giới thiệu ông Bùi Tín với giới quan tâm trong cộng đồng ở San Jose. Ban Tổ Chức có lẽ cũng cảm thấy hài lòng vì có được dịp để chứng tỏ với nhiều người rằng họ đã không ủng hộ sai người.

Có thể nói người thành công hơn hết là ông Bùi Tín. Ông không thành công về việc trình bày đề tài đã được đưa ra, nhưng đã thành công trong việc chứng tỏ được con người thật của mình trước công chúng, trước những kẻ chống đối Ông, lẫn những người gặp và nghe Ông nói chuyện lần đầu.

Một cụ già đã ngoài 80 tuổi, tuy sức khỏe tỏ ra không được tốt nữa, đã đứng trình bày quan điểm của mình một cách rạch ròi, mạch lạc, ứng đối trôi chảy, tỏ ra hiểu biết rộng với một thái độ khoan hoà nhã nhặn ngay trước một cử toạ, mà phần đông tỏ ra thù địch, trong hàng giờ đồng hồ. Chưa kể, việc với tuổi tác như vậy, Ông đã lặn lội ngàn dặm, đến một nơi mà thù nhiều hơn bạn, để bàn luận quốc sự, chứng tỏ Ông là một người thật lòng nặng mối ưu tư về hiện tình Quê hương và đồng bào trong Nước. Một người ở tuổi ấy chắc chỉ làm như vậy vì một động cơ tinh thần, chứ không vì một danh lợi phù du nào khác? Tạm gác ra ngoài vấn đề lập trường hay giá trị của các quan điểm, một nhân cách như vậy không lẽ không đáng được tôn trọng sao?

Điểm đáng chú ý ở đây, là những người muốn mượn cuộc thảo luận để lên án và cáo buộc ông Bùi Tín, đã một cách vô tình giúp ông ta một dịp tốt để bào chữa thành công cho mình. Trước hết là vì sự cáo buộc, tuy hùng hồn trong cách diễn đạt, là quá yếu ớt, không được minh chứng vững vàng, và kém tính thuyết phục. Ông Bùi Tín đã dễ dàng để phản bác những lời buộc tội yếu ớt như vậy, và qua đó thanh minh cho mình. Có vẻ như người ta đã cho Ông cơ hội bằng vàng!

Mặt khác sự tương phản giữa phong cách của đôi bên cũng đã giúp, nhiều hơn là hại, ông Bùi Tín. Thái độ thù địch, ít nhiều kiêu căng và hơi hung hãn của những người buộc tội đã khiến cho cung cách ôn nhu, hoà nhã của ông Bùi Tín trở nên nổi bật và có sức thu hút hơn. Có thể dự đoán mà không sợ sai là phần đông khán giả tại hải ngoại, và nhất là ở trong Nước, khi xem những video clips về cuộc thảo luận này, sẽ hoặc chí ít bớt ác cảm, hoặc nghiêng thiện cảm của mình về phía ông Bùi Tín, hơn là về phía những người chống Ông.

Sunnyvale, 6/27/2012

Trương Đ. Trung