Rob Cox - Việt Nam là một ví dụ xấu cho các thị trường mới nổi

Thì bây giờ "họ" đã là một bài học đáng chú ý -- lấy từ tựa bài dịch: "ví dụ xấu cho các nền kinh tế mới nổi"!

(Tôi thích cái tựa bản tiếng Anh hơn: "From Tiger to Pussycat: How Vietnam’s Economy Got Off Track" hay "Từ hổ thành mèo mũm: cách nào nền kinh tế Việt Nam đi trật đường".)

Việt Nam là 'gương xấu' về phát triển

Biên tập viên Hoa Kỳ của Reuters vừa có bài viết xem Việt Nam như điển hình của những điều không nên làm theo khi phát triển kinh tế.

Bài viết của ông Rob Cox, người sáng lập chuyên mục 'Cái nhìn mới' của Reuters, được đăng trên tạp chí có tiếng của Hoa Kỳ Newsweek hôm 1/10 với tựa đề 'Từ hổ tới mèo: kinh tế Việt Nam đã chệch đường ray như thế nào'.

Rob Cox bắt đầu bằng câu chuyện cách đây gần hai năm, khi tình hình kinh tế Việt Nam còn chưa gặp nhiều vấn đề và nữ thống đốc bang Washington, Christine Gregoire, có mặt ở Hồ Chí Minh để đích thân mời thực khách thưởng thức khoai tây chiên của hãng KFC, món được chế biến từ khoai tây trồng ở chính bang của bà.

Nhưng tác giả nói điểm dừng chân quan trọng nhất trong chuyến thăm của bà thống đốc là cảng nước sâu Cái Mép thuộc Bà Rịa - Vũng Tàu vào lúc mọi thứ đều hứa hẹn nhiều triển vọng.

Thế giới còn đang nhìn vào Việt Nam như con hổ kinh tế, một phiên bản nhỏ hơn của nước láng giềng phương bắc Trung Quốc nhờ vào tài nguyên thiên nhiên dồi dào, bờ biển dài chẳng kém Thái Lan hay California, người dân đa số trẻ tuổi và biết chữ trong khi tự cung được về nông nghiệp.

Thống đốc Gregoire tới Cái Mép để khai trương cảng nước sâu trị giá 160 triệu đôla, công trình liên doanh giữa một chi nhánh của Tổng công ty hàng hải Vinalines và công ty con của hãng Carrix có trụ sở chính ở Seattle.

'Định chế ọp ẹp'

Gần 24 tháng sau, mọi việc đã đổi khác.

Newsweek nói số tàu chở container tới Cái Mép và hai cảng liên doanh khác của Vinalines giảm một nửa trong quý hai vừa qua giữa lúc cuộc chiến giá cả nổ ra giữa những công ty vận hành cảng đang thừa chỗ.

Bản thân Vinalines đang chìm trong biển nợ và cuộc scandal tham ô tài sản khiến sáu quan chức của hãng bị bắt trong khi vị cựu chủ tịch Dương Chí Dũng đã bị truy nã trong ba tháng và sau đó bị bắt ở nước ngoài và dẫn độ về Việt Nam.

Các định chế cộng sản ọp ẹp' đã không thể hấp thụ hết tiền đầu tư và dẫn tới phân bổ vốn sai trái.

»
Rob Cox

Rob Cox nhận định: "Nói tóm lại, Việt Nam đã từ một điểm đến hấp dẫn cho đầu tư nước ngoài thành đứa trẻ bị nêu tên vì quản lý sai trái."

Tác giả nói quá nhiều tiền đã đổ vào Việt Nam trong thập niên qua, nhất là sau khi nước này gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới hồi tháng Một năm 2007.

Bài viết dẫn số liệu của Ngân hàng Thế giới nói đầu tư nước ngoài vào Việt Nam trong năm 2007 bằng số tiền đổ vào Indonesia, Phillippines, Thailand và các nước còn lại của vùng Đông Nam Á gộp lại.

Rob Cox nói "các định chế cộng sản ọp ẹp' đã không thể hấp thụ hết tiền đầu tư và dẫn tới phân bổ vốn sai trái.

Hôm 28/9, hãng đánh giá tín dụng Moody's đã giảm độ khả tín của tám ngân hàng thương mại Việt Nam và hạ độ khả tín của chính Việt Nam xuống B2, mức thấp nhất từ trước tới nay.

Newsweek dẫn lời Ruchir Sharma, tác giả cuốn Những nước Đột phá và người đứng đầu bộ phận chứng khoán của các thị trường mới nổi của Morgan Stanley tại New York nói:

"Việt Nam là ví dụ điển hình của một nước nhỏ bị áp đặt cho sự vĩ đại. Những người cai quản đất nước không được chuẩn bị và cũng không đủ năng lực để xử lý dòng chảy vốn đầu tư nước ngoài khổng lồ trong thập kỷ qua."

Đầu tư sai chỗ

Rob Cox nói vốn đầu tư nước ngoài ban đầu đổ vào các dự án cơ sở hạ tầng hữu ích như Cái Mép, đường xá, cầu qua sông và xa lộ.

Nhưng sau đó nó chảy vào việc xây dựng căn hộ, những khu nhà ở sang trọng mà nhiều trong số những công trình như vậy hiện đang dang dở hoặc không có người ở.

Reuters ước tính 100 công ty nhà nước nợ khoảng 50 tỷ đô la

Việt Nam cũng đã lấy đất nông nghiệp để xây dựng những khu công nghiệp nhằm chào đón đầu tư.

Tác giả cũng dẫn nguồn báo Vietnam News cho thấy trong số hơn 3.600 héc-ta của 20 khu công nghiệp như vậy, chỉ có hơn 800 héc-ta được sử dụng.

Bài đăng trên Newsweek nói chỉ riêng việc đầu tư quá mức vào bất động sản cũng đủ để tạo ra hậu quả của riêng nó nhưng mọi chuyện trở nên tệ hại hơn khi ngân hàng Việt Nam với sự trợ giúp của chính phủ đã tiếp tục đổ tiền vào nền kinh tế khi đầu tư nước ngoài chững lại trong năm 2008.

Rob Cox dẫn ước tính của ngân hàng HSBC mà theo đó tín dụng ở Việt Nam tăng gấp bốn lần trong vòng sáu năm và viết:

"Tệ hại hơn, phần lớn nguồn tiền này đổ vào các doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả như Vinalines dưới sự dẫn dắt của những công chức và những người thụ hưởng từ hệ thống chia chác của đảng nhờ quan hệ tốt.

"Một trăm doanh nghiệp lớn nhất của Việt Nam hiện đạng nợ khoảng 50 tỷ đôla, tức hơn một phần ba GDP của đất nước, theo tính toán của Reuters.

"Nếu một số công ty này sụp đổ - điều không phải là khó xảy ra - nó có thể tạo ra cuộc khủng hoảng ngân hàng lớn."

'Nghi ngại' chính phủ

Thống đốc ngân hàng nhà nước Nguyễn Văn Bình nói hồi tháng Bẩy rằng nợ xấu trong hệ thống ngân hàng ở mức 9% nhưng các ngân hàng nước ngoài ước tính con số thực tế cao hơn nhiều.

Bản thân Quốc hội Việt Nam nói các ngân hàng cần được cấp khoảng 12 tỷ đôla vốn.

Nếu họ có thể tìm cách thay đổi thận trọng theo hướng tốt hơn, họ lại có thể là ví dụ tích cực cho Myanmar và những nền kinh tế mới nổi khác.

» Rob Cox

Tác giả Rob Cox nói dự trữ ngoại hối của cả nước hiện chỉ ở mức 14 tỷ đôla nên việc cấp vốn cho ngân hàng là khó khăn trong khi lạm phát sẽ tăng và tiền đồng mất giá nếu Ngân hàng Nhà nước in tiền. Một giải pháp khác, theo bài báo, là kéo các nhà đầu tư nước ngoài trở lại.

Nhưng nếu trước đây giới đầu tư nước ngoài nhiệt tình bao nhiêu thì giờ họ ngần ngại bấy nhiêu.

Ví dụ điển hình là từ đầu năm đến nay Việt Nam mới chỉ bán được 250 triệu đôla trái phiếu.

Rob Cox nói các nhà đầu tư không chỉ quan ngại về tình hình kinh tế mà còn nghi ngại chính phủ Việt Nam vốn đã không trả nợ cho tập đoàn nhà nước Vinashin và can thiệp vào quyết định của tòa án khi xử những vụ liên quan tới kinh doanh.

Tác giả cũng nói khó có thể loại trừ Việt Nam phải cần tới gói giải cứu ở một dạng nào đó.

Theo Rob Cox, Trung Quốc có nhiều vốn nhưng ít có khả năng Việt Nam sẽ để mất dù chỉ chút ít chủ quyền để đổi lấy vốn của "kẻ thù lịch sử".

Việt Nam không trả nợ cho Vinashin dù đây là công ty nhà nước

Ông cũng viết thêm: "Trong khi đó Washington có thể dễ dàng dàn xếp một gói cứu trợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế.

"Một thỏa thuận như vậy thậm chí có thể đặt nền móng cho sự trở lại của tàu chiến Hoa Kỳ tới các cảng như Cam Ranh.

"Dù thế nào thì sự vỡ mộng hiện nay cho thấy bất kỳ nguồn tiền nào chảy vào Việt Nam cũng đi kèm các điều kiện.

"Cải cách sâu rộng, bao gồm cả tư nhân hóa, các doanh nghiệp nhà nước ì ạch cũng như việc tuân thủ luật lệ chặt chẽ hơn.

"Cả hai điều này sẽ làm phiền lòng giới cầm quyền thượng lưu vốn cưỡi Porsche và Bentley bên cạnh những xe xích lô trên đường phố tắc nghẽn ở phố cổ Hà Nội."

Cuối cùng tác giả kết luận:

"Những người Việt Nam tự hào chính đáng sẽ không muốn mất ảnh hưởng, nếu có chút nào, cho những tổ chức như Quỹ Tiền tệ Quốc tế.

"Nhưng nếu họ có thể tìm cách thay đổi thận trọng theo hướng tốt hơn, họ lại có thể là ví dụ tích cực cho Myanmar và những nền kinh tế mới nổi khác."

Nguồn: BBC

Trung ương họp, kinh tế lao đao

Các chuyên gia nói ngoài diễn văn khai mạc và bế mạc của ông Trọng, người ta chỉ có thể biết về hội nghị qua "những tin đồn"

Hai trăm chính trị gia quyền lực nhất trong chính trường Việt Nam nhóm họp hôm 1/10 trong hơn hai tuần giữa lúc kinh tế tại đất nước hơn 90 triệu dân chưa có nhiều dấu hiệu khởi sắc.

Các chuyên gia nói tăng trưởng đang chậm lại, lạm phát có nguy cơ tăng cao, xuất khẩu giảm trong khi tăng trưởng trong lĩnh vực nông nghiệp xuống thấp.

Một báo cáo mới ra của ngân hàng HSBC được trang tin VnExpress trích dẫn đã xác nhận lượng hàng tồn kho của ngành sản xuất không có cải thiện trong khi số lao động được tuyển dụng trong lĩnh vực này lại giảm xuống.

Trong khi đó trang tin Dân Trí nói Moody's hôm 28/9 đã hạ bậc xếp hạng tín nhiệm của tám ngân hàng thương mại cổ phần của Việt Nam trong đó có Ngân hàng Á Châu ACB, nơi cả Tổng Giám đốc và Chủ tịch Hội đồng Quản trị đã phải từ nhiệm và ngay lập tức bị khởi tố.

Có Đại biểu Quốc hội cũng đã tỏ ra lo ngại việc xử lý "thâu tóm ngân hàng" sẽ lại tạo điều kiện để nhóm lợi ích hưởng lợi.

Tuy nhiên chuyên gia kinh tế Huỳnh Bửu Sơn nói các vụ bắt giữ và khởi tố mới đây sẽ có tác dụng ngăn ngừa:

"Nếu có nhóm lợi ích nào khác thì họ cũng sẽ rút kinh nghiệm của việc đang xảy ra để sẽ không có những mục tiêu thâu tóm nữa.

"Tôi nghĩ sắp tới nếu ngân hàng được cấu trúc lại một cách tốt đẹp hơn thì có lẽ chúng ta có thể thấy dấu hiệu của nhóm lợi ích hay thâu tóm nó sẽ giảm đi và hy vọng nó sẽ không còn nữa."

Chuyên gia kinh tế này cũng nói Việt Nam khó có thể lấy lại được mức tăng trưởng cao trung bình trên 7% trong nhiều năm như trước đây:

"Tôi nghĩ sự phát triển của kinh tế Việt Nam nó cũng không thể vượt ra ngoài sự phát triển của kinh tế thế giới.

"Trong khi nền kinh tế thế giới cũng đang lao đao vì tình hình suy thoái thì chúng ta cũng không thể kỳ vọng rằng trong một tương lai gần kinh tế Việt Nam có thể tăng trưởng trở lại như cũ."

Mặc dù vậy ông Sơn vẫn tin rằng Việt Nam "là điểm đến tốt cho các nhà đầu tư nước ngoài, nhất là các nhà đầu tư Nhật Bản" trong bối cảnh Tokyo và Bắc Kinh có tranh chấp biển đảo.

Vào đúng ngày khai mạc hội nghị trung ương ở Hà Nội, ông Sơn nói ông và người dân Việt Nam đều hy vọng vào một đất nước "ổn định và được lãnh đạo tốt".

'Quyết định nhầm lẫn'

Trong khi đó một cựu cố vấn của Thủ tướng Võ Văn Kiệt nói ông không hy vọng sẽ biết gì hơn về hội nghị trương ương ngoài diễn văn bế mạc và khai mạc.

Những điều được bàn thảo tại diễn đàn của 200 chính trị gia quyền lực, ông nói, sẽ chỉ biết được "qua tin đồn".

Vị cựu cố vấn nhận định "tình hình kinh tế sau một thời gian phát triển đã mất kiểm soát và có một số quyết định nhầm lẫn" trong khi ngành ngân hàng đã có sự "rối loạn" sau gần bảy, tám năm phát triển vừa qua.

Ông cũng nói Đảng Cộng sản có thể không "chấn chỉnh về mặt lý thuyết" chuyện coi quốc doanh là chủ đạo nhưng trên thực tế sẽ giảm vai trò của các doanh nghiệp nhà nước qua việc giảm số lượng, tăng cổ phẩn hóa và làm rõ hơn chủ sở hữu của nhà nước ở doanh nghiệp.

Cũng bình luận về các doanh nghiệp nhà nước, cựu Đại biểu Quốc hội Đặng Thị Hoàng Yến trả lời BBC qua email từ Hoa Kỳ:

"Các Tập đoàn Nhà nước làm ăn thua lỗ, thất thoát, tham nhũng bộc lộ rõ nét nhất, điều chưa từng xảy ra trước đây.

"Nếu tiếp tục định hướng doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò chủ đạo thì chắc chắn sẽ không phải chỉ có một Vinashin, Vinaline mà hầu hết các tập đoàn nhà nước sớm muộn cũng sẽ đổ bể và hậu quả có thể còn tồi tệ hơn.

'Quan ngại sâu sắc'

Bà Yến cũng nói tăng trưởng kinh tế của Việt nam thấp hơn so với các nước Asean khác và hệ thống ngân hàng đã góp phần gây ra tình trạng này:

"Hệ thống Ngân hàng, tín dụng bị bóp méo và mô hình của Nước Nga từ mấy chục năm trước được Thống đốc [Nguyễn Văn] Bình mang về áp đặt nguyên xi cho Việt Nam đã dẫn đến hậu quả nặng nề khiến hàng trăm ngàn doanh nghiệp phá sản.

"Các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô bằng can thiệp hành chính như chính sách độc quyền vàng, hay sự tùy tiện xếp loại các ngân hàng thương mại cổ phần một cách không minh bạch, bị buộc thanh tra, giám sát đặc biệt, buộc sáp nhập tuỳ tiện theo sự chi phối của lợi ích nhóm đã không đạt được mục tiêu Chính phủ đề ra là củng cố hệ thống ngân hàng theo hướng chuẩn hóa Quốc tế. Xem ra đất nước đang bị kéo lùi trở lại thời kỳ hành chính bao cấp, những quyền cơ bản của con người, quyền tự do dân chủ đang bị chi phối và bị bóp nghẹt và nhân dân đang bị nghèo hơn đi cả về đời sống vật chất và tinh thần.

"Xem ra đất nước đang bị kéo lùi trở lại thời kỳ hành chính bao cấp, những quyền cơ bản của con người, quyền tự do dân chủ đang bị chi phối và bị bóp nghẹt và nhân dân đang bị nghèo hơn đi cả về đời sống vật chất và tinh thần."

» Cựu dân biểu Đặng Thị Hoàng Yến

"Đặc biệt việc bỏ 'quên' tái cấu trúc các ngân hàng thương mại Quốc doanh chiếm đến 60-70% thị phần cả nước với nợ xấu đúng chuẩn theo công bố của chính Thống đốc ngân hàng nhà nước là 10% thì đã gần như mất hết vốn, thật sự tiềm ẩn rủi ro lớn cho nền kinh tế khi bị đổ bể."

Vị cựu dân biểu, trong một phỏng vấn mà BBC sẽ đăng tải toàn bộ trong những ngày tới đây, cũng bình luận thêm:

"Bạn bè trong ngoài nước bày tỏ sự quan ngại sâu sắc đối với tình hình của Việt Nam hiện nay.

"Xem ra đất nước đang bị kéo lùi trở lại thời kỳ hành chính bao cấp, những quyền cơ bản của con người, quyền tự do dân chủ đang bị chi phối và bị bóp nghẹt và nhân dân đang bị nghèo hơn đi cả về đời sống vật chất và tinh thần."

Theo BBC Việt Ngữ