Eileen Pennington - Cơ hội mới cho phụ nữ Miến Điện

Nữ quyền cần phải được ưu tiên hàng đầu khi Miến Điện hướng tới một nền dân chủ thực sự.

Trong chuyến đi gần đây tới Miến Điện (hay còn gọi là Myanmar), với tư cách là một quan sát viên của đoàn đại biểu Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), tôi tiếp xúc với khá nhiều quan chức chính phủ hàng đầu, các nhà hoạt động, và các nhà lãnh đạo xã hội dân sự để nói về những thay đổi đang diễn ra trong nước và triển vọng cho một quá trình chuyển đổi thuận lợi sang nền dân chủ.

Nguồn ảnh: Bộ Ngoại giao

Mặc dù có sự cam kết chắc chắn từ tất cả các bên, nhưng số các nhà cải cách có ảnh hưởng vào cuộc vẫn còn khá ít ở Miến Điện, do đó chương trình cải cách vẫn còn rất mong manh và phải đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Chẳng hạn như việc các quan chức quân đội hiện nay trong chính phủ cam kết chuyển đất nước dần dần sang thể chế dân sự, nhưng điều này được hình thành với cam kết phải duy trì sự hòa bình và ổn định. Trong khi đó, hiến pháp hiện nay cho phép Ủy ban Quốc phòng và An ninh Quốc gia của các tướng cấp cao tái thiết lập quân luật bất cứ lúc nào. Phe đối lập dân chủ dường như không thay đổi hiện thực này bởi vì việc sửa đổi hiến pháp yêu cầu 75% sự ủng hộ từ quốc hội và 25% số ghế được dành riêng cho quân đội.

Lịch sử quá trình chuyển đổi sang nền dân chủ trên toàn cầu và khu vực cho thấy rằng hòa bình và ổn định lâu dài chỉ đạt được bằng cách dàn xếp ổn thỏa về mặt chính trị với các dân tộc thiểu số, thành phần chiếm gần một nửa dân số của Miến Điện. Tuy nhiên, những người có ảnh hưởng ở Miến Điện đang thiết lập một con đường mới dung hòa hơn với những nhóm người này bằng việc duy trì các điều khoản ngưng bắn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chứ không phải bằng giải pháp chính trị.

Trong một môi trường đầy biến động như hiện nay, rất khó để tiên đoán vai trò của phụ nữ có thể và sẽ làm được gì trong việc xây dựng tương lai Miến Điện. Nhìn chung, dữ liệu đáng tin cậy ít ỏi về thân phận và địa vị của phụ nữ ở Miến Điện gây rất nhiều khó khăn để có thể đưa ra các kết luận cuối cùng, và điều này thực sự cũng nhấn mạnh rằng Miến Điện vẫn đang trong giai đoạn đầu tiên của quá trình phát triển, tiến đến một nền dân chủ hứa hẹn sẽ có trách nhiệm và minh bạch hơn.

Trong thực tế thì hiện nay đã có một số phụ nữ nổi bật trong vai trò lãnh đạo. Đa số các nữ bác sĩ, y tá, và giáo viên mang đến các hình ảnh với vai trò mạnh mẽ cho các em gái và phụ nữ trẻ khi xem xét nghề nghiệp tương lai và đồng thời có khả năng làm tăng tỷ lệ nữ giới tham gia vào lực lượng lao động.

Nhiều người tôi gặp trong chuyến đi vừa qua khẳng định rằng phụ nữ đã đóng vai trò mạnh mẽ trong việc ra quyết định, mặc dù điều này thường được giữ kín. Tuy nhiên, dù bà Aung San Suu Kyi nổi bật với vai trò là người lãnh đạo của phe đối lập dân chủ và là một thành viên mới của quốc hội, nhưng phụ nữ vẫn chiếm thiểu số trong quốc hội cũng như trong các vị trí quản lý ở lĩnh vực kinh doanh. Cũng có những phụ nữ thành công trong lĩnh vực kinh doanh, và một số còn làm việc trong cái gọi là lĩnh vực “phi truyền thống” như xây dựng, nhưng họ thường được trả lương thấp hơn nam giới, thậm chí cả khi khối lượng công việc như nhau.

Trong khi đó, phụ nữ tiếp tục là đối tượng của vấn đề lạm dụng nhân quyền, bao gồm nạn buôn người và bạo lực tình dục, đặc biệt là ở các khu vực chịu ảnh hưởng bởi xung đột. Trong số những thách thức mà Miến Điện sẽ phải đối mặt trên con đường phát triển là đảm bảo phụ nữ từ khắp các lĩnh vực như chính trị, địa lý, và sắc tộc có vai trò mạnh mẽ trong việc định hình tương lai của đất nước và đảm bảo các lợi ích cải cách được phân bổ cho tất cả mọi người. Tôi trở về và có cảm giác rằng phụ nữ luôn sẵn sàng đối mặt với thách thức này.

Tổng thống Thein Sein gần đây đã khẳng định cam kết mở rộng tập hợp các tiếng nói trong nội các của ông, giới thiệu một nữ bộ trưởng đầu tiên, Tiến sĩ Myat Myat Ohn Khin, Bộ trưởng Phúc lợi Xã hội, Cứu trợ, và Tái định cư vào đầu tháng Chín vừa qua. Đây là một điều đáng khen ngợi, và hy vọng sẽ là bước đầu trong hàng loạt các bước tiếp theo nhằm đề cao vai trò quan trọng của nữ giới trong việc xây dựng một nền kinh tế thịnh vượng, hòa bình và bền vững lâu dài.

Eileen Pennington là Phó Giám đốc Quỹ châu Á của Chương trình Trao quyền cho Phụ nữ (Women’s Empowerment Program) ở Washington, D.C. Bài báo này được đăng lần đầu tiên trên blog của Quỹ châu Á. Các quan điểm và ý kiến được trình bày ở blog là của cá nhân các tác giả, chứ không đại diện cho Quỹ châu Á.

© Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2012