Không biết với phương pháp giáo dục đặc biệt và cách học nhồi nhét như thế này liệu các chủ nhân tương lai của đất nước có tiếp thu được kiến thức hay chỉ giống như những chiếc máy tập đọc ê a vô nghĩa? Và các nhà làm giáo dục sẽ có suy nghĩ gì? Chúng tôi sẽ có câu trả lời trong phần 2 của phóng sự này.
Do vậy mà, vấn đề phòng và chống tham nhũng là vấn đề không chỉ tạo ra một con người có lớp vỏ đạo đức nhân cách cao, mà còn đòi hỏi một nền chính trị tốt có cấu trúc vững vàng. Một nền chính trị tốt có cấu trúc vững vàng là một nền chính trị có chế độ tản quyền cao, chứ không phải một nền chính trị có chế độ tập quyền cao như ở Việt Nam hiện nay.
Người Phần Lan trau dồi cho HS tinh thần Hợp tác quan trọng hơn cạnh tranh, nhấn mạnh ở cấp mẫu giáo và trung tiểu học lại càng cần tạo ra bầu không khí không có cạnh tranh. Chủ thể quan trọng thứ hai của giáo dục là giáo viên cũng phải được sống trong môi trường ít sức ép nhất. Thầy cô giáo phải được xã hội tôn trọng hết mức. Muốn vậy, cũng như với HS, đối với giáo viên, nhà trường áp dụng nguyên tắc không so sánh, không xếp thứ hạng hoặc cho điểm các giáo viên, không tổ chức thi tay nghề giảng dạy, cũng không làm bản nhận xét đánh giá giáo viên.
Không sống được bằng đồng lương chết đói. Không kiếm được tiền bằng chính nghề nghiệp của mình. Vậy thì các thầy cô giáo sẽ phải sống thế nào và bằng cách gì đây?!
Thêm cái khẩu hiệu "Mùa hè đỏ lửa" lại càng khó hiểu, mùa hè đỏ lửa nghĩa là sao? Dạy cho các em điều gì mà phải tạo ra cả một mùa hè đỏ lửa. Chúng ta dạy cho con em mình sự nhân ái, sự yêu hòa bình v.v... mãi vẫn chưa được, vậy mà bây giờ TƯ Đoàn còn thêm cái mùa hè đỏ lửa nữa thì đừng trách sao đám nhóc bây giờ hở một cái là đâm nhau như giết heo.
Đã bao giờ bạn thử thôi cách suy nghĩ: Học để trở nên giàu có cho khoe mẽ với đời, học để lấy điểm cao cho có vị thế xã hội, học để vừa lòng bố mẹ… và thử học cho chính bản thân mình xem. Khi học để mở mang tâm trí của chính mình, chúng ta có cơ hội để hiểu rõ bản chất của mọi sự vật, sự việc xảy đến; chúng ta có cơ hội để có nhiều chọn lựa hơn cho tư tưởng của mình; chúng ta sẽ kho bị lôi kéo, dụ dỗ, mua chuộc và có quyền tự do ý chí cá nhân. Tự học không có nghĩa là cắm mặt vào quyển sách, mà là với tinh thần đó, chúng ta học hỏi trong từng việc nhỏ nhặt.
Mục đích cao cả của việc học là trang bị cho người ta năng lượng sống thì bây giờ việc học biến dạng thành một mục tiêu khác là: Học để thi; Học để kiểm tra; Học vì đơn giản ai cũng như thế. Học để không bị tách rời số đông, làm theo số đông. Học để được an toàn. Học để có một cái bằng, để người ta nhìn mình với con mắt bao dung hơn. Hay nói cách khác học để đối phó với cuộc đời mà không có niềm đam mê. Học sinh cứ cắm đầu vào mà đối phó, đó là học thụ động, tư duy thụ động chỉ có làm nô lệ mà thôi. Trong khi chúng ta, theo cách mà người ta gọi là những chủ nhân tương lai của đất nước.
Giải quyết những vấn nạn của giáo dục Việt Nam không hề dễ dàng và nhẹ nhàng. Nó đòi hỏi nhiều kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng, để tìm hiểu, phân tích tới tận gốc rễ của những sai lầm, nhất là sai lầm về triết lý và chính sách giáo dục, để từ đó có thể đưa ra cách giải quyết vấn đề. Nó cũng cần sự chia sẻ những phương pháp giáo dục tiến bộ, phù hợp với xã hội và con người Việt Nam; cần sự chia sẻ những kinh nghiệm làm giáo dục hiệu quả từ những cá nhân, các tổ chức giáo dục ở khu vực công và khu vực tư nhân.
Hành động sung sướng đến "không đừng được" trong cái "lễ hội" xả giấy trắng sân trường của học sinh một trường cấp 3 khi nghe tin không phải thi môn sử, thực ra, chỉ là giọt nước cuối cùng để chúng ta nhận ra rõ hơn sự thật môn sử?
Rất dễ để nhận ra, trẻ em thường thích những trò chơi liên quan đến trí tưởng tượng, vốn là yếu tố nền tảng và cần thiết cho việc sống trong một nền văn hóa mang đầy tính biểu tượng. Việc tưởng tượng ra những giải pháp siêu thực cho những vấn đề thực tế và xem xét chúng dẫn tới đâu trước khi bắt tay vào thực hiện mang lại những lợi thế to lớn cho tổ tiên chúng ta. Trẻ em người Neanderthal, theo những gì chúng ta biết, quá bận rộn để có thời gian những trò chơi “nếu thì” đó và dẫn đến “cách người Neanderthal nhìn nhận thế giới hoàn toàn khác với cách nhìn nhận của chúng ta”.
Hiến pháp Việt Nam tuyên bố rằng “Bậc tiểu học là bắt buộc, không phải trả học phí.” Nhưng những chi phí khác như sách vở và đồng phục khiến trẻ em nghèo không thể đến trường. Chi phí càng cao hơn nữa ở cấp trung học trở lên, nơi các trường có quyền và hầu như luôn thu học phí.
Tấm gương Nhật Bản còn đó để làm hậu thuẫn cho yêu cầu của chúng ta... Tại sao họ có thể đạt tới trình độ hùng cường đó để đặt nước Nhật ngang hàng với những cường quốc lớn nhất ở châu Âu? Thật là đơn giản, vì những người cầm đầu nước họ đã làm những việc mà họ cho là có ích lợi để đẩ họ đi tới một cách tích cực trên bước đường tiến bộ. Và biện pháp họ dùng chủ yếu là phát triển nền giáo dục của dân chúng và khai hóa xã hội bằng tự do báo chí.
Đến tối mẹ hỏi chuyện con xem con đi học có vui không, con khóc có nhiều không v.v... con hồn nhiên kể với mẹ: “Con khóc nhiều. Cô bịt mồm con lại, cô bịt mồm con bằng khăn”. Mẹ sững người. Đến con chó con phải xa mẹ những ngày đầu nó còn biết “khóc”, ư ử cả đêm. Có người chủ nào đang tâm ra lấy khăn bịt vào mồm nó? Có người chủ nào lấy giẻ nhét vào mồm nó? Có người chủ nào lấy rọ đeo vào mõm nó?
Ẩn trong câu nói của bà Hannah Arendt, có cả câu trả lời cho câu hỏi học làm người theo nghĩa rộng. Học làm người là học về thế giới, trong đó có thế giới tự nhiên và thế giới con người, để mỗi cá nhân nhận thức được vị trí của mình ở trong đó, nhận thức hết các tương tác giữa cá nhân mình với những người khác, để triển khai mọi tiềm năng của mình, để hoàn thiện mình và đồng thời làm cho thế giới xung quanh trở nên một nơi an toàn hơn, thân thiện hơn cho cuộc sống.
Tất nhiên, đây là một giấc mơ xa. Cũng xa vời (và mịt mờ) như cái chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác (kính yêu) đã chọn. Tạm thời, ngày mai, khi vào lớp những các em hãy cứ nhẩn nha học phép toán xem 15 trừ 8 còn bao nhiêu (trước đã) để đỡ bị cái nạn hay bị người Kinh thối lộn tiền – khi đi mua muối!
Phương Đông coi khí là nguồn gốc của sự sống: Khí tụ thì sinh, khí tán thì diệt. Chắc hẳn Thân Nhân Trung đã biết rõ điều này. Do đó, trong trường hợp này, có thể hiểu, hiền tài là nguồn gốc sự phát triển của đất nước.
Tại Cty TNHH điện tử Poster Đà Nẵng, hiện có gần 1.000 cử nhân làm việc ở vị trí... công nhân. Đây chỉ là một phần nhỏ, minh chứng cho sự bất cập, mất cân đối của việc đào tạo nguồn nhân lực hiện nay.
Giáo dục không phải học thuộc những dữ kiện, mà là để huấn luyện bộ óc cách suy nghĩ.
Thưa Thủ tướng, câu hỏi của Thủ tướng có thể trả lời, rất dễ dàng, qua trường hợp những đứa bé “sôi bụng” hoặc săn chuột làm thịt trong khi chờ thông tư của Bộ Giáo dục hướng dẫn thi hành một quyết định an sinh mà Thủ tướng đã ký từ 16 tháng trước.
Trộm, cướp… đến từ cuộc sống khó khăn nhưng sự chiếm đoạt của các ác lại nằm ở giáo dục và khi giá trị đạo đức bị hủy hoại, tha hóa rõ ràng. Bởi kinh tế khó khăn thì sau thời gian suy thoái sẽ vực dậy. Địa ốc đóng băng thì có ngày phục hồi. Đồng tiền mất giá và từ giá mới sẽ vươn lên. Nhưng nền giáo dục của ViệtNam đang lầm đường lạc lối. Nền giáo dục không tạo được con người có nhân cách, có niềm tin đạo đức, biết sống lương thiện, biết sống thương yêu… Thay vào đó là từ ngay tấm bé trẻ con đã thấy một xã hội vị kỷ, thực dụng, chỉ thấy tiền là chính.
Em tin những vận động của phong trào này là ngọn gió lành đang thổi vào ngọn lửa yêu nước, tôn trọng nhân quyền của dân tộc, tạo thành sức bật thay đổi bộ mặt xã hội, trở thành một đất nước dân chủ - văn minh – tự do – bình đẳng và thịnh vượng.
Quyền con người đối với tôi giống như một câu chuyện cổ tích, tôi có thể đọc nó nhưng mà ở hiện thực thì nó hoàn toàn không xảy ra. Bởi vì người ta đã cướp hạt giống "quyền con người" đi mất rồi, và thay vào đó, gieo vào trong tôi những nỗi sợ hãi... sợ hãi để nếu có nghĩ khác đi thì không dám nói, mà nếu có nói rồi thì sẽ phải xin lỗi vì mình đã nói sai, và nếu mà có làm rồi, thì sẽ phải chịu phạt - bởi theo họ, tôi đã làm sai. Và điều cuối cùng đáng sợ nhất, khi hạt giống sợ hãi trong bạn đủ lớn, bạn sẽ im lặng trước cuộc đời.
Trước hết người Do Thái có truyền thống coi kiến thức trí tuệ là thứ quý nhất của con người. Kinh Talmud viết: Tài sản có thể bị mất, chỉ có tri thức và trí tuệ thì mãi mãi không mất đi đâu được. Các ông bố bà mẹ Do Thái dạy con: Của cải, tiền bạc của chúng ta đều có thể bị kẻ khác tước đoạt nhưng kiến thức, trí tuệ trong đầu óc ta thì không ai có thể cướp nổi. Với phương châm đó, họ đặc biệt coi trọng việc giáo dục, dù khó khăn đến đâu cũng tìm cách cho con học hành; ngoài ra họ chú trọng truyền đạt cho nhau các kinh nghiệm làm ăn, không bao giờ giấu nghề. Người Do Thái có trình độ giáo dục tốt nhất trong các cộng đồng thiểu số ở Mỹ, thể hiện ở chỗ họ chiếm tỷ lệ cao nhất trong sinh viên các trường đại học hàng đầu cũng như trong giới khoa học kỹ thuật và văn hóa nghệ thuật.
Nhìn về nước ta ngày nay, mọi nền tảng về luân lý, đạo đức xã hội đã không được xây dựng mà còn bị phá hỏng. Khi tìm mọi cách tiêu diệt cho bằng được ý chí phản kháng của người dân, kẻ cầm quyền đang giết chết dần nội lực của dân tộc. Đất nước sẽ ra sao nếu người dân mặc nhiên chấp nhận thái độ ươn hèn nhu nhược trước ngoại xâm của lãnh đạo? Xã hội sẽ ra sao nếu người ta chỉ nghĩ đến mình, cứ điềm nhiên sống mặc cho những oan sai của luật pháp, mặc những bất công, tham nhũng thối nát của xã hội chung quanh? Từ rất lâu rồi, cha mẹ, thầy cô, học đường đã truyền dạy con em mình phải biết sợ, dạy các em sống ích kỷ, dạy các em ngậm miệng trước những điều sai trái để được yên thân?
Tại số 4 Phan Đăng Lưu, tôi chung phòng giam với Phong tự Út đẹt. Em khoảng 20 tuổi nhưng vóc dáng thì chỉ bằng đứa trẻ 15-16 tuổi, bị bắt vì tội "trộm dây điện", có nghĩa là em trèo lên cây cột điện rồi cắt dây điện (đang có điện) lấy lỏi đồng đem bán ve chai, một công việc liều mạng giống như cưa bom lấy thuốc nổ. Phong bị cáo buộc là đầu vụ (người cầm đầu), nếu bị kết án cũng từ 5 đến 10 năm tù giam. Phong không có người thăm nuôi, mẹ sống trong nhà dưỡng lão, cha qua đời, người chị ruột bán vé số. Trước khi bị bắt, Phong cũng không có nơi ở cố định, sống lang thang bằng đủ thứ nghề lương thiện và không lương thiện ở khu vực An Sương (quận 12, Sài Gòn). Phong là người tù hình sự duy nhất muốn trở thành người lương thiện sau khi hết án tù mà tôi gặp. Em nói với tôi là hãy giúp em được học nghề sửa xe gắn máy để có một công việc ổn định không đi ăn trộm, ăn cắp và tôi đã hứa sẽ giúp em thực hiện ước mơ đó sau khi gặp nhau bên ngoài. Sau này ra tù, tôi có dò hỏi tin về Phong thì được biết em đã mất tại trại giam Chí Hòa vì căn bệnh kiết lỵ.