Tiến Sĩ George Boeree - Giới thiệu căn bản về Tâm lý học Xã Hội (1)

Minh Ên lược dịch
Chia sẻ bài viết này

Chương 1. Dẫn nhập về Tâm lý học Xã hội (TLXH)

1.1 Sự tương tác

Trong lĩnh vực Tâm Lý Học Xã Hội (và trong lĩnh vực Tâm Lý Học nói chung), đáng tiếc là chưa có một lý thuyết chung được sự chấp nhận của tất cả các nhà nghiên cứu. Để độc giả dễ dàng tiếp thu môn Tâm Lý Học Xã Hội, tác giả tổng hợp một số các tư tưởng được thừa nhận thành một lý thuyết "tạm thời".

Lý thuyết này cho rằng, về căn bản, kinh nghiệm của con người chẳng qua là sự tương tác giữa Thế Giới [nằm bên ngoài] và Bản Thân [bên trong]. Nói đơn giản hơn nữa, thế giới đem đến cho ta những sự kiện, và đến lượt mình, ta gán ý nghĩa cho các sự kiện ấy bằng cách diễn giải và phản ứng (hay hành động) theo chúng.

SocPsy_interaction2_B.GIF

Trong đồ hình trên có một số chi tiết dễ hiểu: Khích động, hay cảm giác (là sự tác động của thế giới vào các giác quan của ta, kích thích ta) và hành động (là đáp ứng của ta hướng ra thế giới bên ngoài). Trước đây các nhà Tâm lý học nghĩ rằng như thế là đủ, nhưng ngày nay với nhiều kiến thức hơn, họ thêm hai yếu tố nữa: sự dự liệusự thích nghi.

Sự dự liệu (antipation):

Mỗi người có những kiến thức nhất định về thế giới, họ duy trì những "mô hình" đó trong não. Những mô hình này bao gồm đủ loại, từ thứ nhỏ nhặt như xỏ chiếc giày nào trước, cho đến phức tạp như bạn cảm thấy ra sao về bản thân và cuộc sống. Bạn dựa vào những mô hình này để dự liệu (hay tiên đoán) những gì sẽ xảy ra tại thời điểm vài giây kế tiếp hay trong mười năm nữa.

Khi bạn nhắm mắt lại, tuy không thấy gì nữa, nhưng bạn tin rằng khi mở mắt ra sau vài giây thì mọi thứ (bàn ghế, nhà cửa, người bạn vừa nói chuyện bên cạnh, v.v...) vẫn còn hiện hữu quanh mình. Nếu mở mắt ra mà những thứ đó biến mất, bạn sẽ rất ngạc nhiên vì điều đó nằm ngoài dự liệu của bạn.

Nếu bạn tiếp tục nhắm mắt và tập trung suy nghĩ về những thứ mà bạn trông đợi sẽ hiện hữu khi bạn mở mắt, bạn có thể tạo ra hình ảnh của những đồ vật hay con người trong đầu. Chúng ta có thể nói rằng những hình ảnh và luồng suy nghĩ chính là những dự liệu tạm thời bị tách ra khỏi dòng sự kiện.

Ta cũng dự đoán cho tương lai dài hơn: ta có những dự liệu về những gì trường học sẽ hoặc không sẽ đem lại cho ta, về tình yêu có lâu bền mãi mãi, về việc mặt trời mọc, v.v...

Sự thích nghi:

Đôi khi ta không dự đoán đúng. Ví dụ bạn cho rằng mình thấy một người quen và bạn định vẩy tay gọi người ấy, nhưng mới vừa giơ tay và mở miệng thì bạn chợt nhận ra đó là một người xa lạ. (Nếu có thể bạn xoay tay lại gãi đầu hoặc giả bộ như che miệng ngáp. Nếu không kịp và đã lỡ vẫy gọi rồi thì cứ làm bộ như bạn từng quen người ấy).

Khi phạm phải sai lầm bạn thường tìm hiểu mình đã sai ở chỗ nào, phải làm gì, thế nào để sửa sai hoặc làm cho nó hợp lý hơn. Theo cách ấy bạn cải tiến sự hiểu biết về thế gian và sự liên hệ với nó; bạn cải tiến cái "mô hình" của mình. Đây chính là sự thích nghi. Qua ví dụ trên, có lẽ giờ đây trong kho tàng các "mô hình" của bạn có thêm mô hình "vẫy nhầm người lạ", mô hình "tình trạng bối rối", và mô hình "chậm lại - đừng vội vẫy trong tương lai". Sự thích nghi có nghĩa là học hỏi.

Thử xem một bàn cờ vua với vài con cờ. Một đứa trẻ sơ sinh thường phản ứng bằng cách vơ lấy con cờ và bỏ vào mồm. Đứa trẻ đó có lẽ thấy các con cờ là những người tí hon. Một người lớn không biết chơi cờ xem đấy là những con cờ sắp trên bàn cờ; và khi được hỏi hai con cờ ở phía trước là gì, có lẽ họ sẽ nói hai "lâu đài". Một người mới tập chơi sẽ nói đó là hai "con Xe" và có lẽ thêm vào "nếu đi trước thì con Tượng trắng có thể ăn con Hậu đen". Một người chơi giỏi có thể cho biết chỉ cần vài nước cờ nữa là chiếu. Người chơi cờ "thấy" những nước đi của các con cờ theo luật chơi. Không có điều nào ở đây sai cả, chúng chỉ đơn giản là những ý nghĩa khác nhau [do những người khác nhau] gán cho cùng một sự kiện (ở đây sự kiện là bàn cờ và các quân cờ được ghi nhận qua thị giác của ta).

Có lẽ bạn sẽ hỏi: Sự kiện thật sự là gì? Nhưng hãy thận trọng khi hỏi câu hỏi đó! Bạn muốn biết "thật sự" đối với ai? Sự kiện này luôn được cảm nhận bởi một cá nhân nào đó, và cá nhân đó sẽ gán cho nó ý nghĩa theo cách riêng của anh ta. Ví dụ, một nhà hóa học nhìn các con cờ và ghi nhớ thành phần hóa học của chất liệu làm ra quân cờ, đó cũng là hành động gán ghép ý nghĩa cho sự kiện.

Dĩ nhiên, hãy để ý bàn cờ ấy chỉ có 6x6 ô thay vì 8x8 ô, và không có con Vua trắng, có nghĩa đó không phải là một ván cờ. Và thật ra nó chỉ là một hình vẽ -- một nhóm những nét vẽ -- chứ không là một bàn cờ thực thụ. Tất cả những nhận xét này cho thấy, những diễn dịch của ta đã thêm bao nhiêu thứ vào những gì "thật sự" ở đó.

Vì vậy, để hiểu, tiên đoán và kiểm soát kinh nghiệm và cư xử của con người, ta phải hiểu ý nghĩa mà họ gán ghép cho hiện thực. Đấy không phải là việc dễ dàng.

(còn tiếp)

Admin gửi hôm Thứ Bảy, 09/10/2010
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?

Nguyễn Đại - Dân Chủ, Tự Do và Pháp Quyền

Kami - Sửa đổi Hiến Pháp, bước ngoặt quan trọng sự thay đổi của Việt nam!

Quốc hội nước Cộng Hòa Xã hội Chủ Nghĩa Việt Nam

N.T.T - Nợ của dân hãy để người dân quyết định!

Trang Hạ - Trưởng thành không đau đớn

Đinh Tấn Lực - Gửi Bạn Ở Nghi Sơn


huongdang (khách viếng thăm) gửi lúc 09:20, 17/03/2014 - mã số 113229

Em đang có một vấn đề cần giúp đỡ ạ. Em đang tìm hiểu cơ sở lý thuyết của việc dự đoán cảm xúc của người học trong quá trình học tập truyền thống. Vì em không phải chuyên môn ngành tâm lý học nên em chưa biết cách làm thế nào để xây dựng các mô hình dự đoán tâm lý của người học, em rất mong được mọi người giúp đỡ, nếu có tài liệu nào ạ.

mình ên gửi lúc 23:16, 09/10/2010 - mã số 21014

Thưa các bạn,

Cám ơn về các ý kiến động viên, nhưng cá nhân tôi không dám nhận hai chữ "dịch giả" vì cả hai yếu tố ngôn ngữ lẫn kiến thức chuyên môn đều còn rất yếu. Tôi chỉ như "tay ngang" và mong giới thiệu đến các bạn vài môn học cơ bản thiết nghĩ là khá bổ ích trong đường dài. Xin các bạn nào có khả năng chỉ giáo thêm về những điều sai sót, nhất là về thuật ngữ.

Tập tài liệu này đôi khi đòi hỏi người đọc hiểu chút ít về Phân tâm học, nếu lúc nào cần ôn sơ lại xin các bạn xem các phần B và C của bài giới thiệu Phân tâm học:

http://danluan.org/node/6495

Trân trọng
Minh En

Admin gửi lúc 16:24, 09/10/2010 - mã số 20997

Chào các bác,

Thú thực tôi rất xấu hổ, vì đã hứa với bác Minh Ên là sửa bài dịch này, mà để cả tháng không làm. Đợt vừa rồi tôi có nhiều việc quá, cả công cả tư, nên dẫn đến sự thất hứa nói trên.

Nhân đây tôi cũng xin một lần nữa kêu gọi sự hợp tác từ phía độc giả Dân Luận. Hiện tại Dân Luận đang thiếu nhân sự trầm trọng :(, trong ba Biên Tập Viên hiện nay chỉ còn có tôi và bác Hồ Gươm. Bác BTB không còn liên lạc được sau vụ Dân Luận bị hacker viếng thăm (bác BTB nếu có đọc được thông điệp này xin liên lạc lại với tôi nhé). Cộng tác viên hiện tại chỉ có bác Minh Ên, dù bác Minh Ên rất tâm huyết nhưng một mình cũng khó có thể đẩy nhanh hoặc thực hiện đồng thời nhiều dự án dịch thuật cho Dân Luận được. Chúng tôi cần sự giúp đỡ của độc giả, để có thể đem được nhiều kiến thức hơn tới công chúng.

Nếu các bác có lòng và có thời gian, xin hãy gửi cho tôi email tại địa chỉ banbientap@danluan.org để cộng tác.

Xin trân trọng cảm ơn,
Huân

Trí Luận gửi lúc 16:20, 09/10/2010 - mã số 20996

Xin đính chính:
việc tự học hỏi, giúp nhau trau dồi tri thức cũng hành động bản năng hướng thiện và hướng thượng của các cá nhân lành mạnh.

Trí Luận gửi lúc 16:05, 09/10/2010 - mã số 20994

Thưa dịch giả Minh Êm,

Xin được chia sẻ tâm huyết của dịch giả và công sức của diễn đàn Dân Luận trong việc truyền bá tri thức. Bản thân tôi rất coi trọng việc học để nâng cao nhận thức cuộc sống và cũng cố gắng đọc và dịch các tri thức cơ bản (Tâm lý học, triết học, etc.); Những tri thức đó giúp cho bản thân tôi nhìn nhận các vấn đề một cách rõ ràng hơn.
Nói rằng Dân chủ phụ thuộc Dân trí, nhưng cụ thể là như thế nào?
Dân trí có 2 mức độ:
a: Mức tri thức của mỗi cá nhân cần được nâng cao liên tục;
b: Khả năng cá nhân và điều kiện xã hội cho việc trao đổi thông tin và xây dựng nhận thức chung để có một ý thức công dân mạnh mẽ làm cơ sở cho sự xây dựng cộng đồng trong tồn tại và phát triển.
Khoan nói đến việc cấm cản thôngg tin là hành động bản năng (phản tiến bộ, phản động) của mọi chính quyền toàn trị, việc tự học hỏi, giúp nhau trau dồi tri thức cũng hành động bản năng hướng thiện và hướng thượng của các cá nhân lành mạnh. Cùng việc các nhóm tư nhân công bố các công trình về sách giáo khoa, việc các diễn đàn và các dịch giả tập trung công sức cho việc truyền bá tri thức nhân loại cho cộng đồng là vô cùng cần thiết và quan trọng.
Xin được tán thán tâm huyết của dịch giả và Ban Điều hành diễn đàn cùng lòng mong đợi nhiều hơn, nhanh hơn những phần kế tiếp và các tác phẩm kế tiếp (Chính trị học, chẳng hạn).

Trân trọng,
Trí Luận

mình ên gửi lúc 23:14, 09/10/2010 - mã số 20987

Thưa các bạn,

Trước hết tôi xin chân thành cám ơn BBT Dân Luận về việc hiệu đính làm cho lời dịch thuật được trôi chảy và dễ hiểu.

Loạt bài này sẽ rất dài và có tính giáo khoa, hy vọng các chương quan trọng sẽ được hoàn tất giúp người đọc nhìn vào xã hội và các vấn đề của nó với quan điểm khoa học hơn. Ngoài ra kiến thức từ tập tài liệu sẽ là cầu nối để về sau đi tiếp sang các chủ đề của Tâm lý học chính trị.

Trân trọng
MinhEn

Dưới đây là phần mục lục để tiện theo dõi. Đôi khi cách trình bày đòi hỏi người đọc hiểu chút ít về Phân tâm học, nếu lúc nào cần ôn sơ lại xin các bạn xem các phần B và C của bài giới thiệu Phân tâm học:

http://danluan.org/node/6495


Tiến Sĩ George Boeree - Giới thiệu căn bản về Tâm lý học Xã Hội

MỤC LỤC

  • 1. Dẫn nhập về Tâm lý học Xã hội
    • 1.1 Sự tương tác
      • Sự dự liệu
      • Sự thích nghi
      • Tương tác xã hội
    • 1.2 Cảm xúc có ý thức
    • 1.3 Sự động viên
      • Quán tính
      • Sự động viên mức cao hơn
      • Sự tự do
  • 2. Nhận thức về nhân vật
    • 2.1 Cấu trúc tinh thần
      • Tính sinh sản
      • Tương tác giữa các nhân tính
      • Suy diễn
    • 2.2 Suy diễn từ ngoại hình
      • Cảm xúc để lộ qua nét mặt
      • Cấu trúc của khuôn mặt
      • Thân thể
      • Y phục
      • Vẻ hấp dẫn
      • Giọng nói
    • 2.3 Suy diễn từ hành vi
      • Cử chỉ
      • Ngôn ngữ của thân thể
      • Ánh mắt
    • 2.4 Không gian và thời gian
      • Không gian cá nhân
      • Thời gian
    • 2.5 Suy diễn về trách nhiệm
      • Qui tắc về qui gán
      • Các khuynh hướng của qui gán
  • 3. Tự vệ tâm lý
    • 3.1 Sự cân bằng
      • Lý thuyết về cân bằng
    • 3.2 Lý thuyết về bất điều hòa
      • Tưởng thưởng không đủ
      • Đe dọa không đủ
      • Có tội
      • Cám dỗ
      • Cố gắng quá đáng
      • Bất điều hòa được nhấn mạnh
      • Ngoại lệ
    • 3.3 Phòng vệ
    • 3.4 Bất điều hòa xã hội và Sửa chữa
  • 4. Thành kiến
    • 4.1 Định kiến
    • 4.2 Thành kiến
    • 4.3 Cuồng tín
  • 5. Trông đợi về xã hội
    • 5.1 Phép tắc
      • Phù hợp với phép tắc
    • 5.2 Vai trò
    • 5.3 Địa vị
  • 6. Sự phù hợp
    • 6.1 Phù hợp mang tính phòng vệ
      • Yếu tố văn hóa
    • 6.2 Tuân phục
    • 6.3 Không dự phần
    • 6.4 Bất phù hợp
      • Bệnh tinh thần
      • Hình sự
      • Tự hiện thực hóa
  • 7. Môn sinh học xã hội
    • 7.1 Bản năng
    • 7.2 Sinh học xã hội về sự hấp dẫn
      • Trẻ em
      • Giúp đỡ
    • 7.3 Sinh học xã hội về sự lấn tới
      • Con người
  • 8. Học hỏi về xã hội
    • 8.1 Học hỏi
      • Văn hóa
    • 8.2 Sự hấp dẫn do học hỏi
      • Điều kiện hóa
    • 8.3 Sự lấn tới do học hỏi
      • Mô hình hóa
  • 9. Kinh tế học về xã hội
    • 9.1 Lý thuyết về trao đổi
      • Trò chơi
      • Chiến lược
    • 9.2 Các vấn đề kinh tế
      • Lý thuyết về công bình
      • Hành vi được đánh giá do bản thể
  • 10. Lòng tin phục
    • 10.1 Nguồn
    • 10.2 Mục tiêu
    • 10.3 Thông điệp
    • 10.4 Quảng cáo
    • 10.5 Yếu tố tình huống
      • Tẩy não
    • 10.6 Cách khác
      • Giáo dục
      • Trị liệu
      • Đối thoại
      • Tỉnh thức

Gửi phản hồi mới (xin gõ tiếng Việt có dấu và tuân thủ Nguyên tắc Dân Luận để được chấp nhận)

Bạn có thể bịa một địa chỉ email bất kỳ, ví dụ test@gmail.com. Thông tin này sẽ không xuất hiện công khai khi phản hồi được đăng.
  • Bạn có thể sử dụng các thẻ BBCode trong bài. Các địa chỉ URL sẽ được tự động chuyển thành liên kết.
  • Bạn có thể trích bài của người khác bằng thẻ [quote], ví dụ: [quote]Nội dung muốn trích dẫn[/quote]
  • Bạn có thể sử dụng những thẻ HTML sau: <a> <em> <strong> <ins> <b> <i> <u> <br> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h1> <h2> <h3> <h4> <h5> <table> <tbody> <td> <tr> <pre> <img> <div> <span> <object> <hr> <center> <font> <blockquote> <strike> <embed> <param> <del> <ins> <sub> <sup>
  • Bạn có thể chèn video vào bài viết bằng thẻ [video:địa_chỉ_url_của_video]
  • Cách dòng và cách đoạn sẽ được tự động chuyển thành xuống dòng.

Nhấn vào đây để biết thêm chi tiết về cách định dạng bài viết...

To prevent automated spam submissions leave this field empty.
CAPTCHA
Bạn bắt buộc phải trả lời câu hỏi kiểm tra dưới đây. Nó giúp chúng tôi nhằm lọc bỏ các nội dung spam do robot tự động thực hiện.
8 + 5 =
Giải bài toán đơn giản này và nhập kết quả vào ô phía trên. Ví dụ, nếu thấy 1+3, thì hãy nhập 4.

Bấm vào đây để xem thể lệ cuộc thi sáng tác video Quyền Con Người và Tôi 2013

Suy ngẫm

Bạn phải gõ cửa cho đến khi tay bạn chảy máu. Những cánh cửa sẽ đóng sầm trước mặt bạn. Nhưng bạn sẽ phải đứng lên, xắn tay áo, tiếp tục gõ. Đó là cách duy nhất để đạt được mục đích của bạn ở đời.

— Michael Uslan

Mới Mới Mới

Từ khóa trong bài viết