Lê Minh Khai - "Thời Bắc thuộc" quan trọng như thế nào?

Lê Minh Khai
Người dịch: Hoa Quốc Văn
Chia sẻ bài viết này

Trong nhiều cuốn sử viết về Việt Nam, có một giai đoạn được gọi là “thời Bắc thuộc”. Khái niệm này hàm nghĩa chỉ giai đoạn từ năm 111 trước Công nguyên đến năm 939 sau Công nguyên khi vùng đất ngày nay là đồng bằng sông Hồng và những phần của Bắc Trung Bộ Việt Nam là một vùng lãnh thổ thuộc các đế chế “Trung Hoa” khác nhau.

Khái niệm này được sử dụng rộng rãi đến nỗi tôi không nghĩ nhiều người có khi nào đó lại đặt câu hỏi về tính ích dụng của nó, nhưng chúng ta nên làm như vậy. Cái gì về “thời Bắc thuộc” quan trọng đến nỗi người ta thấy cần phải chỉ rõ quãng thời gian ngàn năm ấy là một giai đoạn riêng biệt?

Các cuốn sử Việt tiền hiện đại như Việt sử lược và Đại Việt sử kí toàn thư đã tạo ra một dòng mạch tưởng tượng kết nối các thể chế tự trị ở khu vực này, bắt đầu từ vương quốc Nam Việt/Nanyue mà Triệu Đà/Zhao Tuo đã thiết lập ở thế kỉ III BC, hay thậm chí là sớm hơn từ các vua Hùng (tưởng tượng). Sự thôn tính Nam Việt/Nanyue của nhà Hán đã đặt khu vực này “dưới sự lệ thuộc” (thuộc) nhà Hán, và những cuốn sử này sau đó cùng góp nhặt lại những thông tin từ các nguồn Trung Hoa về các viên quan khác nhau đã từng đến cai trị ở đồng bằng sông Hồng trong ngàn năm tiếp theo.

Đó là một lịch sử chính trị tưởng tượng. Chúng ta không có nổi 1 chứng cứ, chẳng hạn, để chứng minh rằng vương quốc Nam Việt/Nanyue, vốn đóng ở vùng ngày nay thuộc tỉnh Quảng Đông, [có lãnh thổ] mở rộng đến tận đồng bằng sông Hồng. Vì vậy, sự sáng tạo một lịch sử – kết nối vương quốc Nam Việt với vương quốc ở thế kỉ X của Ngô Quyền, với một thời kì xen ngang, khi khu vực này nằm “dưới sự cai trị” của các triều đại khác nhau đến từ phương bắc, rõ ràng là một sự tạo tác. Và nó là sự tạo tác dựa trên mục đích chính trị.

Ở thế kỉ XX, các học giả Pháp thời thực dân như Henri Maspero xem thời kì 1000 năm Bắc thuộc là một thời kì rất quan trọng khi “người Trung Hoa” đã giới thiệu cho “người Việt Nam” một cấp độ văn minh cao hơn. Điều này đương nhiên thích hợp một cách tinh vi với những gì người Pháp đang làm thông qua sự cai trị thuộc địa của họ, và vì vậy đó là một tuyên ngôn chính trị, dù Maspero có ý thức về điều đó hay không.

Rồi ở thời hậu thực dân, các học giả Việt Nam đã làm vô số việc hệt như những học giả theo chủ nghĩa dân tộc chống thực dân trên toàn thế giới đã làm cùng lúc đó – họ nắm lấy kiểu tự sự mà những kẻ thực dân đã tạo ra và đảo ngược chúng, [tức] đặt người bị thuộc địa hoá lên trên.

Ở trường hợp kiểu tự sự về “thời kì [lệ thuộc] Trung Hoa”, điều này hàm ý lập luận rằng “thời Bắc thuộc” đã chẳng quan trọng đến thế [trong lịch sử Việt Nam]. Các học giả cho rằng đã từng có một thể chế và một nền văn hoá phức tạp ở đồng bằng sông Hồng trước thời kì Bắc thuộc và rằng con người và nền văn hoá từ thời kì đó đã được duy trì thông qua sự kế tục suốt một nghìn năm mặc dù Trung Hoa cố gắng “đồng hoá” họ.

Sử gia Mỹ Keith Taylor tán thành công trình của các học giả Việt Nam và đã viết một bài báo bằng tiếng Anh vào năm 1980 có nhan đề: “Một đánh giá về thời kì Bắc thuộc trong lịch sử Việt Nam” với một lập luận tương tự. Tuy nhiên, không giống như nhiều học giả Việt Nam lúc bấy giờ, Taylor đã tự phản tỉnh về những gì ông đang làm và đã viết những dòng sau ở cuối bài báo:

“Tôi hiểu rằng, bằng cách thay thế giả định của Maspero về tác động của đế quốc thương dân thuộc địa bằng giả thiết phổ biến hiện nay về sự tiếp nối cái bản địa, tôi, không ít hơn ông ấy, cũng chỉ làm cái việc minh họa cho quan điểm hiện hành. Nhưng, tôi tin rằng, khi quan tâm đến chủ đề này, quan điểm của thế hệ tôi rộng hơn quan điểm của thế hệ Maspero”.

Khoảng hơn 3 thập kỉ sau, tôi muốn nói rằng thế hệ hiện tại cần có một quan điểm còn rộng hơn thế. Tại sao lại còn nói về “thời kì Bắc thuộc” ở vị trí đầu?

Nếu chúng ta biến sách lịch sử trở thành công trình nghiên cứu về các xã hội loài người trong quá khứ, thì làm thế nào việc chỉ rõ một thời kì dài đến nghìn năm và gọi nó là “thời Bắc thuộc” có thể giúp chúng ta hiểu được các xã hội quá khứ? Nó giúp chúng ta hiểu được xã hội (hay các xã hội) nào?

Khi tôi nhìn vào quá khứ, tôi thấy một “nền văn hoá trống đồng” mở rộng từ vùng phía Bắc Thanh Hoá ngày nay cho đến các tỉnh như Vân Nam, Quảng Tây và Quảng Đông ngày nay. Vâng, sự xuất hiện của những đại diện của các đế chế “Trung Hoa” khác nhau ở đó lẽ ra phải đem lại sự cáo chung cho thế giới văn hoá ấy, nhưng rốt cuộc, tôi chẳng thấy “sự cai trị Trung Hoa” làm gì nhiều.

Thay vào đó, khi chúng ta nhìn vào 1000 năm đầu sau CN, tôi thấy nhiều hơn những sự phát triển đã xảy ra vượt ra khỏi phạm vi cai trị của Trung Hoa, dọc theo bờ biển mà ngày ngay gọi là Nam Trung Bộ Việt Nam. Ở đó, sự hiện diện của liên bang các thể chế mà chúng ta gọi chung là “Champa” đối với tôi dường như là chỗ có những chứng cớ rõ nhất để nói về sự phát triển của các xã hội người ở khu vực rộng lớn hơn đó, trong giai đoạn đó.

Đối với sự cai trị của Trung Hoa, có một thời điểm mà đối với tôi có vẻ quan trọng là khi nó tan rã. Mặc dù ở đây một lần nữa, giống như nền văn hoá trống đồng, nó là một sự phát triển bị giới hạn trong phạm vi đồng bằng sông Hồng. Thay vì, sau khi nhà Đường trở nên suy yếu bởi cuộc nổi dậy của An Lộc Sơn năm 755-763, một bộ phận lớn của nhà Đường bắt đầu phát triển bằng những cách thức độc lập và mang tính địa phương khi các Tiết độ sứ – những người điều hành phần lớn đế chế này đã đi theo con đường của riêng họ và tạo ra nhiều “bản sắc” địa phương hoá hơn.

Cũng như vậy, một khu vực văn hoá trống đồng rộng lớn, hay sự hiện diện của thế giới Chăm (Champa), và sự tan rã của nhà Đường cũng như sự hiện diện của các thủ lĩnh địa phương – đây là 3 sự phát triển chính mà tôi nghĩ một công trình lịch sử về khu vực ven biển của phần phía Đông khu vực Đông Nam Á nên quan tâm.

Vậy thì khái niệm “thời Bắc thuộc” có vai trò gì đối với bất kì nhân tố nào trong hiện tượng này? Nó giúp chúng ta thế nào trong việc hiểu được sự phát triển của các xã hội con người ở một phần của thế giới này?

Tôi chẳng thể thừa nhận là nó giúp nhiều cho chúng ta chút nào. Nó là một khái niệm xuất hiện vì những nguyên nhân chính trị, và nó đã được sử dụng cho các mục đích chính trị. Như một công cụ giúp chúng ta hiểu được xã hội con người trong quá khứ, tôi không thể xem là nó có nhiều ích dụng.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/02/28/what-is-so-important-about-thoi-bac-thuoc/

Hồ Gươm gửi hôm Thứ Ba, 17/09/2013
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?

Lập Hiến hướng đến pháp quyền ở Việt Nam

Những thằng hèn

Báo cáo thủ tướng và trách nhiệm bộ trưởng

Tâm thư: Vì sự nghiệp bảo vệ độc lập và quyền dân chủ của nhân dân, vì sự còn mất của Đảng và chế độ

Bị bắt vì mặc áo có in khẩu hiệu yêu nước


visitor (khách viếng thăm) gửi lúc 22:47, 17/09/2013 - mã số 97711
TG viết:
Các cuốn sử Việt tiền hiện đại như Việt sử lược và Đại Việt sử kí toàn thư đã tạo ra một dòng mạch tưởng tượng kết nối các thể chế tự trị ở khu vực này, bắt đầu từ vương quốc Nam Việt/Nanyue mà Triệu Đà/Zhao Tuo đã thiết lập ở thế kỉ III BC, hay thậm chí là sớm hơn từ các vua Hùng (tưởng tượng). Sự thôn tính Nam Việt/Nanyue của nhà Hán đã đặt khu vực này “dưới sự lệ thuộc” (thuộc) nhà Hán, và những cuốn sử này sau đó cùng góp nhặt lại những thông tin từ các nguồn Trung Hoa về các viên quan khác nhau đã từng đến cai trị ở đồng bằng sông Hồng trong ngàn năm tiếp theo.

Đó là một lịch sử chính trị tưởng tượng. Chúng ta không có nổi 1 chứng cứ, chẳng hạn, để chứng minh rằng vương quốc Nam Việt/Nanyue, vốn đóng ở vùng ngày nay thuộc tỉnh Quảng Đông, [có lãnh thổ] mở rộng đến tận đồng bằng sông Hồng. Vì vậy, sự sáng tạo một lịch sử – kết nối vương quốc Nam Việt với vương quốc ở thế kỉ X của Ngô Quyền, với một thời kì xen ngang, khi khu vực này nằm “dưới sự cai trị” của các triều đại khác nhau đến từ phương bắc, rõ ràng là một sự tạo tác. Và nó là sự tạo tác dựa trên mục đích chính trị.

Thế Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, An Dương Vương, Hùng Vương... thì sao? Có phải "Đó là một lịch sử chính trị tưởng tượng" hay không? Sao vẫn được mọi người chấp nhận? Tôi nghĩ Đại Việt Sủ Ký Toàn Thư ra đời trước khi VN bị nhà Minh xâm lược và đốt hết các tài liệu sử VN. Do vậy tôi tin vào ĐVSKTT hơn là những chủ trương xét lại (không công nhận Triệu Đà là triều đại VN) LS do Ngô Thì Sĩ khởi xướng sau này. Trong khi đó lịch sử và danh giới nước Nam Việt (bao gồm Giao Chỉ sau khi Triệu Đà đánh bại An Dương Vương) đã được các sách sử ghi lại rõ ràng chứ không phải chỉ là truyền thuyết.
Nếu không công nhận vương quốc Nam Việt của Triệu Đà thuộc lịch sử VN thì Vua Quang Trung chẳng có lí do gì để đòi lại Quảng Đông và Quảng Tây cả.

Hồ Gươm gửi lúc 15:49, 17/09/2013 - mã số 97692

“Sự cai trị” ở đồng bằng sông Hồng trong một nghìn năm “Bắc thuộc” [nhìn từ một hiện tượng khác]

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

Tôi thường đọc các báo cáo nói rằng sau khi nhà Hán sáp nhập khu vực đồng bằng sông Hồng vào đế chế của nó, “người Trung Hoa” đã thiết lập “sự cai trị” ở vùng đất này. Chẳng hạn, gần đây tôi đọc một bài báo nói rằng ở những thế kỉ đầu sau Công lịch, có một sự “cai trị tuyền Trung Hoa” được thiết lập ở khu vực này.

Nghĩa là thế nào? Khi tôi nghe từ “sự cai trị”, tôi nghĩ đến những viên chức và nhiều người đang viết sổ sách và liệt kê những mệnh lệnh và ghi chép khác nhau của chính quyền. Tôi cũng hình dung những viên chức nhà nước toả đi khắp vùng đất, làm việc với với tư cách là bộ phận của một hệ thống tập trung hoá và có tính tương thông.

Nhưng “sự cai trị của Trung Hoa” là thế nào? Có lẽ đó là ở thủ đô, còn ở vùng rìa của đế chế thì sao?

Hôm qua tôi đọc được một chú dẫn về một tài liệu được cho là của một học giả-quan chức nhà Đường – ông Hàn Dũ. Hàn Dũ có một cuộc đời long đong khi ông bị biếm trích nhiều năm, và lần biếm trích cuối là tới Triều Châu, nay thuộc phần phía Đông của tỉnh Quảng Đông.

Trong thời kì nhà Đường, Triều Châu là một vùng ngoại biên của đế chế. Nó là nơi những cư dân Hán từ phương Bắc sống chung với cư dân bản địa, những người có khác biệt về văn hoá.

Tài liệu mà tôi đọc qua trong một trích dẫn [như đã nói] được biết dưới cái tên “Bài văn [tế] cá sấu (鱷魚文, một bản dịch tiếng Anh có thể thấy ở đây). Tài liệu này chứa đựng nhiều khái niệm cho thấy sự khác biệt giữa thế giới văn hoá của Hàn Dũ với thế giới của những con cá sấu.

Về cơ bản, nó là một thế giới văn chương nói về một thế giới hoang dã. “Chúng ta quyền uy hơn các ngươi. Hãy hiểu như vậy, và hãy rời đi. Nếu không, chúng ta sẽ huỷ hoại các ngươi”.

Bài “Văn tế cá sấu” này là một tài liệu được làm bởi một “kẻ cai trị”, bằng một phương thức “cai trị của Trung Hoa”. Giờ đây, cái thực tế rằng một kẻ cai trị viết một tài liệu cho những con cá sấu đáng được xem là một chỉ dấu cho thấy “sự cai trị” không giống với những sự cai trị của ngày hôm nay.

Làm thế nào những con cá sấu nghe được bài văn tế này? Điều đó không được ghi lại, nhưng tôi có thể đoán rằng một dạng nghi lễ nào đó hẳn đã được tiến hành lúc bài văn tế được đọc ở khu vực gần lũ cá sấu (tất nhiên là không tiến lại quá gần…).

Liệu Hàn Dũ có nghĩ rằng lũ cá sấu có thể thực sự nghe và hiểu được những gì ông đang nói với chúng? Tôi nghi ngờ điều đó, nhưng hẳn ông muốn những người dân địa phương thấy ông đọc bài văn tế cho lũ cá sấu.

Giống như lũ cá sấu, người dân địa phương có lẽ không thể hiểu được những gì Hàn Dũ đang tuyên cáo, nhưng họ có thể hiểu được toàn bộ sự kiện là về cái gì, tức là, họ có thể hiểu được cái họ đang nhìn thấy.

Dự đoán của tôi cũng có thể là, lũ cá sấu không bỏ đi, và có lẽ Hàn Dũ đã sai người ra giết chúng (có lẽ thậm chí giết cả người dân địa phương).

Hệ quả của tất cả điều này, tôi nghĩ, có thể là: những người dân địa phương mù chữ hẳn bị ấn tượng bởi những quyền lực “huyền bí” sau tất cả việc làm này. Không nghi ngờ gì nữa, Hàn Dũ đã ăn mặc khác so với họ, ông có lẽ cũng tiến hành một nghi lễ phức tạp trong đó bài văn tế được đọc, và rồi cuối cùng lũ cá sấu bị giết.

Từ giác độ của những người dân địa phương, Hàn Dũ hẳn nhìn giống như một thầy phù thuỷ nào đó với những sức mạnh đặc biệt, và có lẽ đó là sự ấn tượng hẳn khiến họ tuân phục những mệnh lệnh khác của ông – như nộp tiền thuế hàng năm.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2012/12/08/administration-in-the-red-river-delta-during-the-millennium-of-chinese-rule/

Gửi phản hồi mới (xin gõ tiếng Việt có dấu và tuân thủ Nguyên tắc Dân Luận để được chấp nhận)

Bạn có thể bịa một địa chỉ email bất kỳ, ví dụ test@gmail.com. Thông tin này sẽ không xuất hiện công khai khi phản hồi được đăng.
  • Bạn có thể sử dụng các thẻ BBCode trong bài. Các địa chỉ URL sẽ được tự động chuyển thành liên kết.
  • Bạn có thể trích bài của người khác bằng thẻ [quote], ví dụ: [quote]Nội dung muốn trích dẫn[/quote]
  • Bạn có thể sử dụng những thẻ HTML sau: <a> <em> <strong> <ins> <b> <i> <u> <br> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h1> <h2> <h3> <h4> <h5> <table> <tbody> <td> <tr> <pre> <img> <div> <span> <object> <hr> <center> <font> <blockquote> <strike> <embed> <param> <del> <ins> <sub> <sup>
  • Bạn có thể chèn video vào bài viết bằng thẻ [video:địa_chỉ_url_của_video]
  • Cách dòng và cách đoạn sẽ được tự động chuyển thành xuống dòng.

Nhấn vào đây để biết thêm chi tiết về cách định dạng bài viết...

To prevent automated spam submissions leave this field empty.
CAPTCHA
Bạn bắt buộc phải trả lời câu hỏi kiểm tra dưới đây. Nó giúp chúng tôi nhằm lọc bỏ các nội dung spam do robot tự động thực hiện.
1 + 5 =
Giải bài toán đơn giản này và nhập kết quả vào ô phía trên. Ví dụ, nếu thấy 1+3, thì hãy nhập 4.

Bấm vào đây để xem thể lệ cuộc thi sáng tác video Quyền Con Người và Tôi 2013

Suy ngẫm

Hãy cảnh giác trước thủ lĩnh đánh trống trận thúc giục nhân dân lao vào một cơn sốt yêu nước, bởi chủ nghĩa yêu nước thực sự là một thanh kiếm hai lưỡi. Nó [chủ nghĩa yêu nước] khiến máu chúng ta sôi lên, nhưng cũng đồng thời khiến tầm nhìn chúng ta thu hẹp lại... Và khi tiếng trống trận kia đạt đến đỉnh cao, khi mà máu đã sôi với thù hận, còn tâm trí đóng lại, thì vị thủ lĩnh sẽ chẳng cần tước đoạt quyền công dân nữa.

— William Shakespeare

Mới Mới Mới

Thống kê truy cập

Hiện có 0 thành viên243 khách truy cập.


Kỷ lục: Có 2315 người ghé thăm vào 11-03-2013 lúc 13h29.

Độc giả Dân Luận từ đâu đến?

Locations of visitors to this page

Quỹ Dân Luận

Hãy bấm để ủng hộ tài chính cho Dân Luận. Thu chi quỹ Dân Luận được công bố công khai tại đây!